Η ανδρεία, η ευθύνη, η αυτοκυριαρχία και η δύναμη του χαρακτήρα απέναντι στο χάος της σύγχρονης εποχής.
«Οι δύσκολοι καιροί δημιουργούν ισχυρούς άνδρες. Οι ισχυροί άνδρες δημιουργούν καλούς καιρούς. Οι καλοί καιροί δημιουργούν αδύναμους άνδρες. Και οι αδύναμοι άνδρες δημιουργούν δύσκολους καιρούς.»
Η φράση αυτή, ανεξάρτητα από το αν κάποιος τη θεωρήσει ιστορικό νόμο ή υπερβολική γενίκευση, θέτει ένα ερώτημα που η σύγχρονη κοινωνία αποφεύγει συστηματικά: τι συμβαίνει σε έναν πολιτισμό όταν σταματά να καλλιεργεί ανθρώπους ικανούς να αντιμετωπίσουν τη δυσκολία;
Το ερώτημα γίνεται ακόμη πιο σημαντικό όταν αφορά τους άνδρες.
Γιατί επί δεκαετίες η συζήτηση γύρω από την ανδρική ταυτότητα έχει περιοριστεί σε μεγάλο βαθμό σε αυτό που υποτίθεται ότι δεν πρέπει να είναι ο άνδρας. Να μην είναι επιθετικός, να μην είναι αυταρχικός, να μην είναι υπερβολικά ανταγωνιστικός, να μην επιδεικνύει τη δύναμή του, να μην εκφράζει με τρόπο που θεωρείται «παραδοσιακός» την ανδρική του ταυτότητα.
Κάποιες από αυτές τις προειδοποιήσεις έχουν προφανώς νόημα. Η βία, η αυθαιρεσία, η κακοποίηση και η περιφρόνηση προς τον άλλον δεν αποτελούν αρετές και δεν πρέπει να παρουσιάζονται ως τέτοιες.
Το πρόβλημα αρχίζει όταν, στην προσπάθεια να απορρίψουμε την κακή χρήση της δύναμης, καταλήγουμε να αντιμετωπίζουμε την ίδια τη δύναμη ως πρόβλημα.
Τότε η αυτοπεποίθηση συγχέεται με την επιθετικότητα, η πειθαρχία με τον αυταρχισμό, η ανδρεία με τη βία και η σωματική ικανότητα με την απειλή.
Και κάπου εκεί εμφανίζεται η περίφημη «τοξική αρρενωπότητα».
Η πολεμική απέναντι στην ανδροπρέπεια
Τα τελευταία χρόνια δεν είναι λίγες οι φορές που ακούμε την έκφραση «τοξική αρρενωπότητα». Η έννοια χρησιμοποιείται για να περιγράψει πραγματικά προβληματικές συμπεριφορές, όμως στην ευρύτερη δημόσια συζήτηση έχει συχνά μετατραπεί σε έναν γενικό και ασαφή όρο με τον οποίο μπορεί να στιγματιστεί σχεδόν οποιαδήποτε παραδοσιακή έκφραση ανδρικής δύναμης.
Ιδιαίτερα χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα των ανδρών που γυμνάζονται, διατηρούν υψηλό επίπεδο φυσικής κατάστασης ή ασχολούνται με τις πολεμικές τέχνες.
Ένας άνδρας με ανεπτυγμένη μυϊκή δύναμη αντιμετωπίζεται ορισμένες φορές σαν να πρέπει πρώτα να απολογηθεί για την ίδια του την ύπαρξη. Γιατί έχει μεγάλα μπράτσα; Γιατί γυμνάζεται τόσο; Γιατί μαθαίνει να αγωνίζεται; Γιατί θέλει να γνωρίζει πώς να προστατεύσει τον εαυτό του;
Και πίσω από αυτές τις ερωτήσεις βρίσκεται συχνά μια παράλογη υπόθεση:
Όποιος μπορεί να γίνει επικίνδυνος, θέλει και να γίνει επικίνδυνος.
Δεν υπάρχει μεγαλύτερο λογικό άλμα.
Ο άνθρωπος που μαθαίνει μια πολεμική τέχνη δεν εκπαιδεύεται απαραίτητα για να επιτεθεί. Εκπαιδεύεται για να γνωρίζει το σώμα του, να ελέγχει τον φόβο του, να πειθαρχεί, να αντιλαμβάνεται τα όριά του και, όταν χρειάζεται, να μπορεί να προστατεύσει τον εαυτό του ή κάποιον άλλον.
Η πραγματική δύναμη δεν αρχίζει από την επιθυμία να χρησιμοποιήσεις τη βία.
Αρχίζει από την ικανότητα να την ελέγχεις.
Οι ωλετήρες των πολιτισμών
Ένας πολιτισμός δεν καταστρέφεται μόνο όταν χάσει τη στρατιωτική ή οικονομική του ισχύ. Μπορεί να αρχίσει να αποδυναμώνεται πολύ νωρίτερα, όταν χάσει την ικανότητα να μεταδίδει στις επόμενες γενιές τις αρετές που θεωρούσε απαραίτητες για την επιβίωσή του.
Και εδώ βρίσκεται το πραγματικό ζήτημα.
Δεν χρειάζεται να θεωρήσουμε κάθε άνθρωπο που χρησιμοποιεί τον όρο «τοξική αρρενωπότητα» εχθρό του ανδρισμού. Αυτό θα ήταν μια εύκολη και τελικά ανούσια γενίκευση.
Χρειάζεται όμως να εξετάσουμε μια βαθύτερη τάση: τι συμβαίνει όταν η κοινωνία μαθαίνει στα αγόρια να φοβούνται τα χαρακτηριστικά που κάποτε θα τους επέτρεπαν να αντιμετωπίσουν την ευθύνη της ενήλικης ζωής;
Ένα αγόρι χρειάζεται να μάθει ότι η δύναμη έχει αξία όταν συνοδεύεται από αυτοκυριαρχία.
Ότι η αποφασιστικότητα χρειάζεται δικαιοσύνη.
Ότι η επιθετικότητα πρέπει να υποτάσσεται στη λογική.
Ότι το θάρρος δεν είναι απουσία φόβου.
Ότι η ικανότητα να πολεμήσεις δεν σημαίνει ότι πρέπει να αναζητάς τον πόλεμο.
Με άλλα λόγια, δεν χρειάζεται να καταστρέψουμε την ανδρική δύναμη για να αποτρέψουμε τη βία. Χρειάζεται να εκπαιδεύσουμε τη δύναμη.
Η διαμόρφωση των συνειδήσεων
Το σημαντικότερο ερώτημα επομένως δεν είναι μόνο τι λέμε στους άνδρες. Είναι τι πρότυπο προσφέρουμε στα αγόρια.
Ένα παιδί διαμορφώνεται από την οικογένεια, το σχολείο, τους δασκάλους, τους φίλους, τα πρότυπα που βλέπει γύρω του και ολόκληρο το πολιτισμικό περιβάλλον μέσα στο οποίο μεγαλώνει.
Και ένα αγόρι χρειάζεται κάτι περισσότερο από έναν κατάλογο απαγορεύσεων.
Χρειάζεται να γνωρίζει τι αξίζει να γίνει.
Χρειάζεται πρότυπα ανδρών που είναι δυνατοί αλλά όχι αυθαίρετοι. Που είναι αποφασιστικοί αλλά όχι τυραννικοί. Που μπορούν να υπερασπιστούν τον εαυτό τους αλλά δεν αναζητούν καβγά. Που μπορούν να σηκώσουν ευθύνη χωρίς να απαιτούν διαρκώς την επιβεβαίωση των άλλων.
Χρειάζεται τον πατέρα που κρατά τον λόγο του.
Τον δάσκαλο που έχει αρχές.
Τον αθλητή που γνωρίζει την πειθαρχία.
Τον πολεμιστή που γνωρίζει την αυτοσυγκράτηση.
Τον άνδρα που, όταν έρθει η δύσκολη στιγμή, δεν εξαφανίζεται.
Γιατί αυτό είναι ίσως το μεγαλύτερο έλλειμμα της εποχής μας: δεν λείπουν μόνο οι κανόνες. Λείπουν τα πρότυπα που δείχνουν στα παιδιά πώς εφαρμόζονται οι κανόνες όταν η ζωή γίνεται δύσκολη.
Δύο μέτρα και δύο σταθμά
Υπάρχει επίσης μια ακόμη σύγχυση που πρέπει να ξεκαθαρίσουμε.
Η σωματική δύναμη δεν είναι βία.
Η αυτοπεποίθηση δεν είναι αυταρχισμός.
Η ανδρεία δεν είναι επιθετικότητα.
Η πολεμική τέχνη δεν είναι φιλοπόλεμη συμπεριφορά.
Και η ικανότητα ενός ανθρώπου να προκαλέσει βλάβη, εάν χρειαστεί, δεν σημαίνει ότι επιθυμεί να την προκαλέσει.
Αντίθετα, υπάρχει μια παράδοξη αλλά θεμελιώδης σχέση:
όσο περισσότερο γνωρίζει κάποιος τις δυνατότητες και τα όριά του, τόσο μεγαλύτερη μπορεί να γίνει η αυτοσυγκράτησή του.
Ο άνθρωπος που δεν έχει καμία ικανότητα αντίδρασης μπορεί να φαίνεται ειρηνικός. Δεν ξέρουμε όμως αν είναι ειρηνικός επειδή το επιλέγει ή επειδή δεν έχει άλλη δυνατότητα.
Και εδώ βρίσκεται μια κρίσιμη διάκριση.
Πρόληψη όχι καταστολή. Αυτοπροστασία όχι αυτοάμυνα.
Η ειρήνη δεν είναι συνώνυμη της αδυναμίας.
Ο πραγματικά ειρηνικός άνθρωπος δεν είναι εκείνος που δεν μπορεί να γίνει επικίνδυνος. Είναι εκείνος που έχει τη δυνατότητα να γίνει επικίνδυνος, αλλά έχει και τον χαρακτήρα ώστε να μην καταφεύγει στη δύναμη χωρίς λόγο.
Αυτό είναι και το θεμέλιο της αποτροπής.
Ένας άνθρωπος που δεν μπορεί να υπερασπιστεί τον εαυτό του δεν είναι αυτομάτως ειρηνικός. Μπορεί απλώς να είναι αδύναμος.
Ένας άνθρωπος που έχει δύναμη αλλά την ελέγχει, βρίσκεται σε διαφορετική κατάσταση. Έχει επιλογή.
Και η επιλογή είναι η ουσία της ελευθερίας.
Η αυτοσυγκράτηση έχει πραγματική αξία όταν υπάρχει δύναμη που μπορεί να συγκρατηθεί.
Αυτό πρέπει να διδάξουμε στα αγόρια.
Όχι να αναζητούν τη σύγκρουση.
Όχι να αποδεικνύουν διαρκώς πόσο σκληροί είναι.
Αλλά να γνωρίζουν ότι μπορούν να σταθούν απέναντι στη σύγκρουση όταν αυτή έρθει.
Γιατί ένας άνθρωπος που είναι απολύτως ακίνδυνος μπορεί να είναι και απολύτως χειραγωγήσιμος.
Και μια κοινωνία που απαιτεί από τα μέλη της να είναι διαρκώς ακίνδυνα κινδυνεύει να ξεχάσει κάτι θεμελιώδες:
η ειρήνη δεν προστατεύεται από ανθρώπους που είναι ανίκανοι να πολεμήσουν. Προστατεύεται από ανθρώπους που μπορούν να πολεμήσουν και επιλέγουν την ειρήνη.
Διαπερνώντας το κάστρο τους
Αν θέλουμε πραγματικά να μιλήσουμε για ισχυρούς άνδρες, πρέπει να επιστρέψουμε σε κάτι που ο σύγχρονος άνθρωπος έχει σχεδόν ξεχάσει: η δύναμη δεν έχει αξία χωρίς κώδικα.
Στην Αρχαία Σπάρτη, όπως και στη μεσαιωνική Ιαπωνία με την παράδοση των σαμουράι, η πολεμική ικανότητα δεν αποτελούσε από μόνη της το ύψιστο ιδανικό. Ο πολεμιστής έπρεπε να μάθει να πειθαρχεί πρώτα τον εαυτό του. Να γνωρίζει πότε πρέπει να δράσει και πότε να συγκρατηθεί. Να αντιμετωπίζει τον φόβο χωρίς να υποτάσσεται σε αυτόν. Να γνωρίζει ότι η δύναμη χωρίς δικαιοσύνη μπορεί να μετατραπεί σε αυθαιρεσία.
Αυτό είναι ίσως το σημείο που δυσκολεύεται περισσότερο να κατανοήσει η σύγχρονη αντίληψη περί ανδρισμού.
Ο ισχυρός άνδρας δεν είναι εκείνος που χρησιμοποιεί διαρκώς τη δύναμή του. Είναι εκείνος που μπορεί να την ελέγξει.
Η πραγματική δοκιμασία δεν είναι να αποδείξεις ότι μπορείς να χτυπήσεις. Είναι να γνωρίζεις ότι μπορείς να χτυπήσεις και να έχεις την πειθαρχία να μην το κάνεις όταν δεν υπάρχει λόγος.
Δεν είναι μόνο απαραίτητο για έναν νέο άνδρα να μπορεί να αντιμετωπίσει μια πρόκληση. Είναι εξίσου σημαντικό να μπορεί να αναγνωρίσει ποια πρόκληση αξίζει την απάντησή του και ποια όχι.
Γιατί η ζωή δεν απαιτεί από τον άνδρα να βρίσκεται διαρκώς σε μάχη.
Απαιτεί όμως να είναι προετοιμασμένος όταν η μάχη έρθει.
Και αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η σωματική άσκηση, οι πολεμικές τέχνες και η πειθαρχημένη εκπαίδευση μπορούν να έχουν πολύ μεγαλύτερη αξία από την απλή ανάπτυξη της φυσικής δύναμης. Μαθαίνουν στον άνθρωπο να αντιμετωπίζει την κόπωση, τον πόνο, την αποτυχία, τον φόβο και την απογοήτευση χωρίς να εγκαταλείπει την προσπάθεια.
Το σώμα γίνεται έτσι το πρώτο πεδίο στο οποίο ο άνθρωπος μαθαίνει να κυβερνά τον εαυτό του.
Και από εκεί αρχίζει η διαμόρφωση του χαρακτήρα.
Ο πολεμιστής, επομένως, δεν είναι το αντίθετο του ειρηνικού ανθρώπου.
Ο πραγματικός πολεμιστής είναι ο άνθρωπος που έχει προετοιμαστεί για τη σύγκρουση ακριβώς ώστε να μην είναι δούλος της σύγκρουσης.
Δεν χρειάζεται να αποδεικνύει καθημερινά ότι είναι δυνατός. Δεν χρειάζεται να εκφοβίζει τους γύρω του. Δεν χρειάζεται να μετατρέπει κάθε διαφωνία σε αναμέτρηση.
Έχει κάτι πολύ πιο σημαντικό: την εσωτερική βεβαιότητα ότι μπορεί να σταθεί όρθιος όταν τα πράγματα γίνουν δύσκολα.
Αυτό είναι το πραγματικό νόημα του κώδικα του πολεμιστή.
Δεν πρόκειται για χαρακτηριστικά που κάνουν έναν άνθρωπο πιο βίαιο.
Τον κάνουν λιγότερο χειραγωγήσιμο.
Και εδώ βρίσκεται μία από τις σημαντικότερες διαφορές ανάμεσα στη δύναμη και στην επιθετικότητα. Ο επιθετικός άνθρωπος αντιδρά επειδή δεν μπορεί να ελέγξει τον εαυτό του. Ο πειθαρχημένος άνθρωπος μπορεί να επιλέξει την αντίδρασή του.
Ο πρώτος είναι σκλάβος του θυμού του.
Ο δεύτερος είναι κύριος του εαυτού του.
Γι' αυτό και η ανδρική εκπαίδευση δεν πρέπει να περιορίζεται στο να δημιουργεί άνδρες που είναι δυνατοί. Πρέπει να δημιουργεί άνδρες ικανότερους να κυβερνούν τη δύναμή τους.
Γιατί τελικά το ζητούμενο δεν είναι να δημιουργήσουμε περισσότερους ανθρώπους που θέλουν να πολεμήσουν.
Είναι να δημιουργήσουμε ανθρώπους που, όταν χρειαστεί, δεν θα φοβηθούν να σταθούν απέναντι σε αυτό που πρέπει να αντιμετωπιστεί.
Ο άνδρας απέναντι στο χάος
Υπάρχει όμως ένα ακόμη επίπεδο στο οποίο δοκιμάζεται ο ανδρικός χαρακτήρας και αυτό δεν βρίσκεται ούτε στο γυμναστήριο ούτε στο πεδίο της μάχης. Βρίσκεται στην ικανότητα του ανθρώπου να αντιμετωπίζει το χάος της ίδιας της ζωής.
Η ζωή δεν προσφέρει ασφάλεια, τάξη και βεβαιότητα σε μόνιμη βάση. Η ασθένεια, η αποτυχία, η απώλεια, η οικονομική δυσκολία, η σύγκρουση, η αδικία και η αβεβαιότητα αποτελούν μέρος της ανθρώπινης ύπαρξης. Κανένας άνθρωπος δεν μπορεί να τα εξαλείψει όλα.
Μπορεί όμως να αποφασίσει πώς θα σταθεί απέναντί τους.
Και εδώ βρίσκεται μία από τις σημαντικότερες αποστολές του άνδρα: να μπορεί να κοιτάξει το χάος χωρίς να παραλύσει.
Δεν σημαίνει ότι δεν θα φοβηθεί. Δεν σημαίνει ότι δεν θα αμφιβάλλει. Δεν σημαίνει ότι θα γνωρίζει πάντοτε τι πρέπει να κάνει.
Σημαίνει ότι, ακόμη και όταν δεν έχει όλες τις απαντήσεις, θα αναλάβει την ευθύνη για όσα βρίσκονται μέσα στη δική του δυνατότητα.
Αυτό είναι ίσως το μεγαλύτερο αντίδοτο στην αδυναμία.
Ο άνθρωπος που περιμένει πάντοτε από κάποιον άλλον να λύσει τα προβλήματά του παραδίδει σταδιακά και την ίδια του την αυτονομία. Αντίθετα, ο άνθρωπος που αναλαμβάνει ευθύνη αποκτά κάτι πολύ σημαντικότερο από την απλή επίλυση ενός προβλήματος: αποκτά την αίσθηση ότι μπορεί να επηρεάσει την πραγματικότητα γύρω του.
Και αυτή η αίσθηση ευθύνης πρέπει να καλλιεργείται από νωρίς.
Ένα αγόρι πρέπει να μάθει ότι οι πράξεις του έχουν συνέπειες. Ότι η αποτυχία δεν αποτελεί λόγο εγκατάλειψης. Ότι η δυσκολία δεν αποτελεί αδικία επειδή απλώς είναι δύσκολη. Ότι υπάρχουν πράγματα τα οποία πρέπει να κάνει ακόμη και όταν δεν έχει διάθεση να τα κάνει.
Γιατί η ενηλικίωση αρχίζει όταν ο άνθρωπος σταματά να ρωτά μόνο «τι θέλω;» και αρχίζει να ρωτά «τι πρέπει να κάνω;»
Αυτό είναι το σημείο όπου η δύναμη μετατρέπεται σε χαρακτήρα.
Ο ισχυρός άνδρας δεν είναι εκείνος που έχει καταφέρει να εξαλείψει κάθε δυσκολία από τη ζωή του. Είναι εκείνος που έχει γίνει αρκετά δυνατός ώστε να μπορεί να σηκώσει το βάρος που του αναλογεί.
Και εδώ επιστρέφουμε στην έννοια του χάους.
Ο άνθρωπος δεν χρειάζεται να κατακτήσει ολόκληρο τον κόσμο για να δημιουργήσει τάξη. Αρκεί να αρχίσει από τον εαυτό του, από το σώμα του, από το σπίτι του, από την εργασία του, από την οικογένειά του, από τις υποχρεώσεις του.
Πρώτα κυβερνά τον εαυτό του. Μετά μπορεί να αναλάβει ευθύνη για τους άλλους.
Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο η πειθαρχία δεν αποτελεί καταπίεση της ελευθερίας. Είναι η προϋπόθεση για μια ουσιαστική μορφή ελευθερίας.
Ο άνθρωπος που δεν μπορεί να ελέγξει τις παρορμήσεις του δεν είναι πραγματικά ελεύθερος.
Ο άνθρωπος που δεν μπορεί να αντέξει τη δυσκολία είναι ευάλωτος σε εκείνον που θα του προσφέρει την εύκολη λύση.
Και ο άνθρωπος που φοβάται διαρκώς τη σύγκρουση μπορεί να γίνει εύκολος στόχος για εκείνον που αντιλαμβάνεται τον φόβο του.
Γι' αυτό η κοινωνία δεν χρειάζεται άνδρες που είναι απλώς «καλοί».
Χρειάζεται άνδρες ικανούς.
Ικανούς να προστατεύσουν.
Ικανούς να αντέξουν.
Ικανούς να πουν «όχι».
Ικανούς να αναλάβουν ευθύνη.
Ικανούς να αντιμετωπίσουν το χάος χωρίς να το μεταφέρουν στους ανθρώπους γύρω τους.
Γιατί η πραγματική ανδρική δύναμη δεν μετριέται από το πόσο φόβο μπορεί να προκαλέσει ένας άνδρας.
Μετριέται από πόσο βάρος μπορεί να σηκώσει χωρίς να λυγίσει και χωρίς να συντρίψει τους άλλους.
Η ανδρεία δεν είναι επιθετικότητα
Αν υπάρχει μία έννοια που έχει υποστεί ίσως τη μεγαλύτερη παραμόρφωση στη σύγχρονη εποχή, αυτή είναι η ανδρεία.
Συχνά παρουσιάζεται σαν συνώνυμο της επιθετικότητας, της απερισκεψίας ή της επιθυμίας για κυριαρχία. Όμως η ανδρεία δεν σημαίνει ότι ο άνθρωπος δεν γνωρίζει τον φόβο. Σημαίνει ότι δεν επιτρέπει στον φόβο να αποφασίζει για λογαριασμό του.
Ο γενναίος άνθρωπος δεν είναι αυτός που δεν φοβάται. Είναι αυτός που, παρά τον φόβο, μπορεί να πράξει σύμφωνα με αυτό που θεωρεί σωστό.
Αυτό ήταν γνωστό ήδη στην αρχαία ελληνική σκέψη. Η ανδρεία δεν αποτελούσε απλώς μία σωματική ιδιότητα ούτε ταυτιζόταν με τη στρατιωτική ικανότητα. Συνδεόταν με την κρίση, την αυτοκυριαρχία και την ικανότητα του ανθρώπου να αντιμετωπίζει τον κίνδυνο χωρίς να παρασύρεται ούτε από τον φόβο ούτε από την απερισκεψία.
Γιατί υπάρχει και η άλλη πλευρά.
Ο άνθρωπος που αναζητά διαρκώς τη σύγκρουση δεν είναι απαραίτητα γενναίος. Μπορεί απλώς να είναι ανώριμος, ανασφαλής ή ανίκανος να ελέγξει τις παρορμήσεις του.
Η πραγματική ανδρεία βρίσκεται κάπου αλλού.
Βρίσκεται στην ικανότητα να παραμένεις σταθερός όταν όλοι οι λόγοι γύρω σου σε ωθούν να χάσεις τον έλεγχο.
Γι' αυτό και το πρότυπο του ισχυρού άνδρα δεν μπορεί να περιοριστεί στους μυς, στη φυσική δύναμη ή στην ικανότητα μάχης. Αυτά μπορούν να αποτελέσουν εργαλεία. Δεν αποτελούν από μόνα τους χαρακτήρα.
Ο άνδρας μπορεί να είναι σωματικά ισχυρός και ταυτόχρονα δίκαιος.
Μπορεί να είναι αποφασιστικός και ταυτόχρονα λογικός.
Μπορεί να γνωρίζει να πολεμά και ταυτόχρονα να επιδιώκει την ειρήνη.
Μπορεί να είναι επικίνδυνος για εκείνον που επιχειρεί να τον βλάψει και ταυτόχρονα απολύτως ασφαλής για τους ανθρώπους που βρίσκονται υπό την προστασία του.
Αυτό ακριβώς είναι που συχνά λείπει από τη σύγχρονη συζήτηση.
Δεν πρέπει να φοβόμαστε έναν άνθρωπο επειδή έχει δύναμη. Πρέπει να εξετάζουμε αν έχει τον χαρακτήρα για να τη χρησιμοποιεί σωστά.
Η κοινωνία δεν χρειάζεται άνδρες που έχουν χάσει κάθε επιθετική ικανότητα. Χρειάζεται άνδρες που έχουν μάθει να υποτάσσουν την επιθετικότητα στην κρίση, την κρίση στην αρχή και τη δύναμη στην ευθύνη.
Αυτός είναι ο δρόμος από τη σωματική δύναμη προς την ανδρεία.
Και αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η ανδρεία παραμένει απαραίτητη ακόμη και σε μια κοινωνία που θέλει να ζει ειρηνικά.
Γιατί οι ειρηνικές κοινωνίες δεν χρειάζονται ανθρώπους που δεν μπορούν να πολεμήσουν.
Χρειάζονται ανθρώπους που δεν χρειάζεται να πολεμήσουν για να αποδείξουν ποιοι είναι, αλλά μπορούν να το κάνουν όταν η πραγματικότητα το απαιτήσει.
Ο ήρωας, ο πατέρας και ο πολεμιστής
Αν αναζητήσουμε το ανδρικό πρότυπο μέσα στην ιστορία, θα διαπιστώσουμε ότι δεν περιορίζεται ποτέ σε μία μόνο ιδιότητα. Ο άνδρας δεν ήταν μόνο ο πολεμιστής που υπερασπιζόταν την κοινότητα. Ήταν ταυτόχρονα ο πατέρας που αναλάμβανε ευθύνη για την οικογένειά του, ο πολίτης που υπηρετούσε την κοινότητα και ο άνθρωπος που όφειλε να κυβερνά πρώτα τον ίδιο του τον εαυτό.
Αυτό είναι το σημείο στο οποίο η έννοια του ηρωισμού αποκτά πραγματικό περιεχόμενο.
Ο ήρωας δεν είναι απλώς ο άνθρωπος που κάνει εντυπωσιακές πράξεις. Είναι εκείνος που, όταν έρθει η στιγμή της δοκιμασίας, βάζει το καθήκον πάνω από την προσωπική του άνεση.
Η αρχαία ελληνική παράδοση γνώριζε πολύ καλά αυτή τη διάκριση. Η ανδρεία δεν ήταν αποκομμένη από τις υπόλοιπες αρετές. Ο γενναίος άνθρωπος έπρεπε να διαθέτει κρίση, μέτρο και αίσθηση του καθήκοντος. Η δύναμη αποκτούσε νόημα όταν υπηρετούσε κάτι μεγαλύτερο από το ίδιο το άτομο.
Και αυτό μας οδηγεί σε μια έννοια που σήμερα έχει σχεδόν εξαφανιστεί από τη δημόσια συζήτηση: την ευθύνη.
Ο άνδρας δεν χρειάζεται να είναι ο κυρίαρχος των πάντων. Χρειάζεται να είναι σε θέση να αναλάβει το μερίδιο ευθύνης που του αναλογεί.
Να προστατεύσει όταν υπάρχει ανάγκη.
Να στηρίξει όταν κάποιος καταρρέει.
Να πάρει μια δύσκολη απόφαση όταν όλοι οι υπόλοιποι περιμένουν κάποιον άλλο να την πάρει.
Να παραδεχθεί το λάθος του όταν έχει άδικο.
Να συνεχίσει όταν η προσπάθεια γίνεται δύσκολη.
Και κυρίως, να μην εγκαταλείπει την ευθύνη του επειδή η εποχή του έμαθε ότι κάθε δυσκολία αποτελεί αδικία.
Εδώ συναντώνται με έναν ιδιαίτερο τρόπο ο ήρωας, ο πατέρας και ο πολεμιστής.
Ο πολεμιστής μαθαίνει να αντιμετωπίζει τον κίνδυνο.
Ο πατέρας μαθαίνει να προστατεύει και να καθοδηγεί.
Ο ήρωας μαθαίνει να θέτει το καθήκον πάνω από τον φόβο και την προσωπική του άνεση.
Και τα τρία αποτελούν διαφορετικές όψεις της ίδιας αρετής: της ικανότητας να αναλαμβάνεις βάρος για κάτι που θεωρείς σημαντικότερο από τον εαυτό σου.
Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο η συζήτηση για τους άνδρες δεν μπορεί να περιορίζεται στο ερώτημα αν είναι «δυνατοί» ή «αδύναμοι».
Το πραγματικό ερώτημα είναι:
Για ποιο πράγμα χρησιμοποιούν τη δύναμή τους;
Ένας άνδρας μπορεί να διαθέτει τεράστια σωματική δύναμη και να είναι απολύτως ανώριμος. Μπορεί να έχει εξαιρετική φυσική κατάσταση και να μην μπορεί να αναλάβει ούτε την παραμικρή ευθύνη. Μπορεί να γνωρίζει να πολεμά και να μην μπορεί να ελέγξει τον θυμό του.
Αυτός δεν είναι το πρότυπο που χρειαζόμαστε.
Χρειαζόμαστε τον άνδρα που μπορεί να συνδυάσει δύναμη και μέτρο, αποφασιστικότητα και δικαιοσύνη, θάρρος και αυτογνωσία.
Ο πατέρας που αποτελεί πρότυπο για το παιδί του δεν χρειάζεται να είναι τέλειος. Χρειάζεται να είναι παρών. Να δείχνει με τη συμπεριφορά του ότι η ζωή απαιτεί προσπάθεια, ότι οι υποχρεώσεις δεν εξαφανίζονται επειδή είναι δύσκολες και ότι η δύναμη υπάρχει για να υπηρετεί και όχι για να καταπιέζει.
Γιατί ένα αγόρι δεν μαθαίνει τι σημαίνει να είσαι άνδρας μόνο από αυτά που του λένε.
Το μαθαίνει κυρίως από αυτούς που βλέπει.
Βλέπει πώς ο πατέρας αντιμετωπίζει την αποτυχία.
Πώς αντιδρά όταν φοβάται.
Πώς συμπεριφέρεται όταν θυμώνει.
Πώς φέρεται σε έναν αδύναμο άνθρωπο.
Πώς αντιμετωπίζει τη γυναίκα του.
Πώς αντιμετωπίζει τα παιδιά του.
Πώς στέκεται όταν όλα γύρω του καταρρέουν.
Εκεί διαμορφώνεται το πραγματικό πρότυπο.
Και ίσως αυτή να είναι η μεγαλύτερη ευθύνη που έχει ένας άνδρας: να γίνει ο άνθρωπος που θα ήθελε να βλέπει να γίνεται ο γιος του.
Γιατί τελικά δεν χρειαζόμαστε μια κοινωνία γεμάτη άνδρες που προσπαθούν διαρκώς να αποδείξουν πόσο δυνατοί είναι.
Χρειαζόμαστε άνδρες που δεν χρειάζεται να το αποδεικνύουν, επειδή η δύναμή τους φαίνεται στον τρόπο με τον οποίο ζουν, προστατεύουν, δημιουργούν, αντέχουν και αναλαμβάνουν ευθύνη.
Ο Άγιος, ο Ήρωας και ο Φιλόσοφος
Υπάρχει όμως ένα ακόμη επίπεδο στο ανδρικό πρότυπο, το οποίο ξεπερνά τόσο τη σωματική δύναμη όσο και την ικανότητα του πολεμιστή. Ο ολοκληρωμένος άνδρας δεν μπορεί να είναι μόνο δυνατός. Πρέπει να γνωρίζει για ποιο πράγμα αξίζει να είναι δυνατός.
Γι’ αυτό το ανδρικό ιδανικό μπορεί να συμπυκνωθεί σε τρεις μορφές:
Ο Άγιος αντιπροσωπεύει την αυτοκυριαρχία, την εγκράτεια και την υπηρεσία προς κάτι ανώτερο από το εγώ. Δεν χρησιμοποιεί τη δύναμή του για να επιβληθεί στους άλλους, αλλά για να υπηρετήσει, να προστατεύσει και να δημιουργήσει.
Ο Ήρωας εμφανίζεται όταν οι συνθήκες απαιτούν δράση. Όταν υπάρχει κίνδυνος, αδικία ή απειλή, δεν μπορείς να αντιμετωπίσεις την πραγματικότητα μόνο με καλές προθέσεις. Χρειάζεται θάρρος, αποφασιστικότητα και η ικανότητα να αναλάβεις το κόστος της πράξης.
Και ο Φιλόσοφος είναι εκείνος που πρέπει να υπάρχει πάντοτε.
Γιατί χωρίς σκέψη, η δύναμη μπορεί να γίνει αυθαιρεσία.
Χωρίς ηθική, η γενναιότητα μπορεί να μετατραπεί σε απερισκεψία.
Χωρίς αυτογνωσία, η πειθαρχία μπορεί να γίνει φανατισμός.
Ο Φιλόσοφος επομένως δεν είναι ο άνθρωπος που αποφεύγει τη δράση. Είναι εκείνος που γνωρίζει γιατί δρα.
Αυτός ο συνδυασμός είναι που δημιουργεί τον ολοκληρωμένο άνδρα.
Και οι τρεις είναι απαραίτητοι.
Ένας άνδρας χωρίς δύναμη μπορεί να έχει καλές προθέσεις αλλά να αδυνατεί να προστατεύσει.
Ένας άνδρας χωρίς ηθικό προσανατολισμό μπορεί να διαθέτει τεράστια δύναμη αλλά να μην γνωρίζει πότε και γιατί πρέπει να τη χρησιμοποιήσει.
Ένας άνδρας χωρίς κρίση μπορεί να διαθέτει και τα δύο και παρ' όλα αυτά να οδηγηθεί στην καταστροφή.
Το ιδανικό επομένως δεν είναι ούτε ο άκακος ούτε ο πολεμοχαρής άνδρας.
Είναι ο άνθρωπος που έχει τη δύναμη του πολεμιστή, την αυτοκυριαρχία του αγίου και την κρίση του φιλοσόφου.
Αυτό είναι και το πρότυπο που μπορεί να προσφέρει πραγματική κατεύθυνση σε ένα αγόρι που μεγαλώνει.
Να του μάθει ότι η δύναμη δεν είναι ντροπή.
Ότι η ευαισθησία δεν σημαίνει αδυναμία.
Ότι η ειρήνη δεν σημαίνει ανικανότητα.
Ότι η ανδρεία δεν σημαίνει βία.
Ότι η σκέψη δεν σημαίνει αδράνεια.
Και κυρίως, ότι ο πραγματικά ισχυρός άνδρας δεν χρειάζεται να επιβάλλεται στους άλλους για να γνωρίζει την αξία του.
Ισχύς χωρίς αυθαιρεσία
Σε αυτό το σημείο πρέπει να ξεκαθαρίσουμε κάτι που συχνά χάνεται μέσα στη συζήτηση για την ανδρική δύναμη: δεν είναι κάθε μορφή δύναμης αρετή.
Η δύναμη από μόνη της δεν κάνει τον άνθρωπο καλύτερο. Του δίνει απλώς περισσότερες δυνατότητες. Το αν αυτές οι δυνατότητες θα χρησιμοποιηθούν για προστασία, δημιουργία και υπεράσπιση ή για επιβολή και καταστροφή εξαρτάται από τον χαρακτήρα του ανθρώπου που τις διαθέτει.
Γι' αυτό ο ισχυρός άνδρας χρειάζεται κάτι περισσότερο από μυς, αυτοπεποίθηση ή ικανότητα επιβολής.
Χρειάζεται όρια.
Να γνωρίζει πότε πρέπει να επιμείνει και πότε να υποχωρήσει. Πότε πρέπει να μιλήσει και πότε να σιωπήσει. Πότε πρέπει να υπερασπιστεί τον εαυτό του και πότε πρέπει να αφήσει μια προσβολή να περάσει χωρίς να τη μετατρέψει σε σύγκρουση.
Γιατί η πραγματική δύναμη φαίνεται πολλές φορές όχι από αυτό που κάνεις, αλλά από αυτό που μπορείς να κάνεις και επιλέγεις να μην κάνεις.
Ένας άνθρωπος που χρειάζεται διαρκώς να αποδεικνύει ότι είναι δυνατός βρίσκεται στην πραγματικότητα σε μια μορφή εξάρτησης από τους άλλους. Χρειάζεται την αναγνώρισή τους για να επιβεβαιώσει την εικόνα που έχει για τον εαυτό του.
Ο πραγματικά ισχυρός άνθρωπος δεν έχει αυτή την ανάγκη.
Δεν χρειάζεται να προκαλεί φόβο.
Δεν χρειάζεται να εξευτελίζει τον αδύναμο.
Δεν χρειάζεται να επιβάλλεται σε κάθε συζήτηση.
Δεν χρειάζεται να μετατρέπει κάθε διαφωνία σε αναμέτρηση.
Η δύναμή του βρίσκεται υπό τον έλεγχο της βούλησής του.
Αυτό είναι και το σημείο όπου η ανδρική δύναμη συναντά την ηθική.
Ο άνδρας που διαθέτει δύναμη αλλά δεν διαθέτει αρχές μπορεί να γίνει επικίνδυνος. Ο άνδρας που διαθέτει αρχές αλλά δεν διαθέτει καμία δύναμη μπορεί να είναι ανίκανος να τις υπερασπιστεί όταν αυτές δοκιμαστούν.
Το ζητούμενο είναι ο συνδυασμός.
Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο δεν πρέπει να φοβόμαστε την ιδέα του ισχυρού άνδρα. Πρέπει να φοβόμαστε την ιδέα του ισχυρού ανθρώπου χωρίς χαρακτήρα.
Και εδώ επιστρέφουμε στην αρχική μας θέση.
Το πρόβλημα δεν είναι ότι ένας άνδρας μπορεί να γίνει επικίνδυνος.
Το πρόβλημα θα ήταν να μην μπορεί να ελέγξει το πότε και το γιατί.
Γιατί μια κοινωνία που θέλει πραγματικά να ζει ειρηνικά χρειάζεται ανθρώπους που διαθέτουν δύναμη αλλά δεν είναι δούλοι της.
Χρειάζεται ανθρώπους που μπορούν να πουν:
«Μπορώ να αντιδράσω, αλλά δεν χρειάζεται να αντιδράσω σε όλα.»
«Μπορώ να πολεμήσω, αλλά δεν αναζητώ τον πόλεμο.»
«Μπορώ να επιβληθώ, αλλά δεν χρειάζεται να επιβληθώ.»
Αυτή είναι η διαφορά ανάμεσα στη δύναμη και στην αυθαιρεσία.
Και αυτή ακριβώς η διαφορά είναι που μετατρέπει έναν απλώς δυνατό άνδρα σε άνδρα με χαρακτήρα.
Η δύναμη ως υπηρεσία
Υπάρχει όμως ένα τελευταίο στοιχείο που πρέπει να προστεθεί στην έννοια της ανδρικής δύναμης: η δύναμη αποκτά πραγματικό νόημα όταν τίθεται στην υπηρεσία κάποιου σκοπού μεγαλύτερου από το ίδιο το άτομο.
Ο ισχυρός άνδρας δεν χρειάζεται να αναρωτιέται καθημερινά πώς θα αποδείξει ότι είναι ισχυρός. Η δύναμή του πρέπει να φαίνεται από το τι είναι διατεθειμένος να σηκώσει για τους άλλους.
Να σηκώσει την ευθύνη της οικογένειάς του.
Να προστατεύσει όταν υπάρχει πραγματική ανάγκη.
Να σταθεί δίπλα στον άνθρωπο που δεν μπορεί να υπερασπιστεί τον εαυτό του.
Να αναλάβει μια δύσκολη απόφαση όταν οι υπόλοιποι αποφεύγουν την ευθύνη.
Να παραμείνει όρθιος όταν η κατάσταση απαιτεί κάποιον που δεν θα καταρρεύσει.
Αυτό δεν σημαίνει ότι ο άνδρας πρέπει να γίνει ένας άνθρωπος χωρίς ανάγκες, χωρίς αδυναμίες ή χωρίς συναισθήματα. Σημαίνει ότι δεν μπορεί να απαιτεί από ολόκληρο τον κόσμο να προσαρμοστεί στις αδυναμίες του.
Η ωριμότητα δεν είναι η απουσία αδυναμίας.
Είναι η ικανότητα να μην αφήνεις την αδυναμία σου να κυβερνά τη ζωή σου.
Εδώ βρίσκεται και η διαφορά ανάμεσα στον άνδρα που αναζητά διαρκώς την επιβεβαίωση και σε εκείνον που έχει βρει έναν σκοπό.
Ο πρώτος ρωτά:
«Πώς με βλέπουν οι άλλοι;»
Ο δεύτερος ρωτά:
«Τι πρέπει να κάνω;»
Η δεύτερη ερώτηση είναι πολύ πιο δύσκολη.
Γιατί προϋποθέτει ευθύνη.
Και η ευθύνη είναι ίσως το πιο δύσκολο βάρος που μπορεί να αναλάβει ένας άνθρωπος. Δεν υπάρχει πάντα κάποιος άλλος στον οποίο μπορεί να μεταφέρει το κόστος μιας απόφασης. Δεν υπάρχει πάντα μια εύκολη δικαιολογία. Μερικές φορές πρέπει απλώς να σταθείς απέναντι στην πραγματικότητα και να κάνεις αυτό που πρέπει.
Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο η κοινωνία χρειάζεται ισχυρούς άνδρες όχι μόνο σε περιόδους πολέμου ή κρίσης.
Τους χρειάζεται και στην καθημερινή ζωή.
Γιατί η κοινωνία δεν στηρίζεται μόνο σε εκείνους που πολεμούν όταν έρθει η ώρα. Στηρίζεται και σε εκείνους που εργάζονται, δημιουργούν, μεγαλώνουν παιδιά, προστατεύουν την οικογένεια, στηρίζουν τους γύρω τους και συνεχίζουν να λειτουργούν όταν η ζωή γίνεται δύσκολη.
Ο ισχυρός άνδρας, επομένως, δεν είναι ο άνδρας που βρίσκεται πάνω από τους άλλους.
Είναι ο άνδρας που μπορεί να σταθεί ανάμεσα στους άλλους και στη δυσκολία.
Και αυτό αλλάζει εντελώς την έννοια της ανδρικής δύναμης.
Δεν πρόκειται πλέον για κυριαρχία.
Πρόκειται για ευθύνη.
Δεν πρόκειται για επιβολή.
Πρόκειται για προστασία.
Δεν πρόκειται για επίδειξη.
Πρόκειται για υπηρεσία.
Και ίσως αυτή να είναι η πιο σημαντική απάντηση σε όσους θεωρούν ότι η κοινωνία πρέπει να φοβάται την ανδρική δύναμη.
Δεν πρέπει να φοβάται τη δύναμη.
Πρέπει να καλλιεργεί τη δύναμη που έχει μάθει να υπηρετεί.
14. Τι πρέπει να διδάξουμε στα αγόρια
Ένα αγόρι δεν χρειάζεται μόνο να ακούσει τι δεν πρέπει να γίνει. Χρειάζεται να μάθει τι πρέπει να γίνει.
Να μάθει ότι η δύναμη δεν είναι ντροπή. Ότι η σωματική ικανότητα δεν είναι επιθετικότητα. Ότι η αυτοπεποίθηση δεν είναι αλαζονεία. Ότι η αποφασιστικότητα δεν είναι αυταρχισμός. Και ότι η ανδρεία δεν βρίσκεται στην απουσία φόβου, αλλά στην ικανότητα να συνεχίζεις να πράττεις σωστά παρά τον φόβο.
Πρέπει να μάθει να αντέχει τη δυσκολία.
Πρέπει επίσης να μάθει κάτι που η σύγχρονη κοινωνία συχνά δυσκολεύεται να του διδάξει: ότι δεν είναι το κέντρο του κόσμου.
Δεν υπάρχει πάντα κάποιος άλλος που θα λύσει το πρόβλημά του. Δεν είναι κάθε αποτυχία αδικία. Δεν είναι κάθε δυσκολία τραύμα που πρέπει να αποφευχθεί. Και δεν είναι κάθε σύγκρουση λόγος για φυγή.
Η ζωή απαιτεί αντοχή.
Αυτό δεν σημαίνει σκληρότητα χωρίς όρια. Σημαίνει να μπορεί ο άνθρωπος να στέκεται όρθιος όταν τα πράγματα δεν πηγαίνουν όπως θα ήθελε.
Τα αγόρια πρέπει να μάθουν να υπερασπίζονται τον εαυτό τους, αλλά και να προστατεύουν τους πιο αδύναμους. Να μπορούν να πολεμήσουν, αλλά να μη λατρεύουν τη σύγκρουση. Να μπορούν να επιβληθούν, αλλά να μη χρειάζονται την επιβολή για να αισθανθούν σημαντικά.
Να μάθουν τη διαφορά ανάμεσα στη δύναμη και τη βία.
Η βία μπορεί να είναι εύκολη. Η δύναμη απαιτεί έλεγχο.
Να μάθουν τη διαφορά ανάμεσα στην τόλμη και την απερισκεψία.
Ο τολμηρός γνωρίζει τον κίνδυνο και προχωρά όταν υπάρχει λόγος. Ο απερίσκεπτος απλώς δεν καταλαβαίνει τον κίνδυνο.
Να μάθουν τη διαφορά ανάμεσα στην υπερηφάνεια και την αλαζονεία.
Ο υπερήφανος γνωρίζει την αξία του. Ο αλαζόνας χρειάζεται να αποδείξει στους άλλους ότι αξίζει.
Και πάνω απ' όλα, πρέπει να μάθουν την αυτοκυριαρχία.
Γιατί ένας άνθρωπος που δεν μπορεί να κυβερνήσει τον εαυτό του δεν είναι πραγματικά ελεύθερος. Είναι δούλος των παθών του, του θυμού του, του φόβου του, της ανάγκης του για αναγνώριση και της επιθυμίας του να επιβληθεί.
Το πρώτο καθήκον του ισχυρού άνδρα, λοιπόν, δεν είναι να κυβερνήσει τους άλλους.
Είναι να κυβερνήσει τον εαυτό του.
Και ίσως αυτή να είναι η σημαντικότερη παρακαταθήκη που μπορούμε να δώσουμε σε ένα αγόρι: όχι να του μάθουμε να φοβάται τη δύναμή του, αλλά να του μάθουμε πώς να την κάνει αρετή.
Και τότε η δύναμη παύει να αποτελεί απειλή.
Γίνεται χαρακτήρας.
Ο άνδρας απέναντι στην ευθύνη
Η δύναμη αποκτά το πραγματικό της νόημα όταν συνδέεται με την ευθύνη.
Ένας άνδρας μπορεί να είναι δυνατός σωματικά, να έχει γνώσεις, ικανότητες, αυτοπεποίθηση και αποφασιστικότητα. Όλα αυτά όμως παραμένουν ελλιπή, αν δεν είναι πρόθυμος να αναλάβει το βάρος που του αναλογεί.
Η ευθύνη είναι εκείνη που μετατρέπει τη δύναμη από προσωπικό πλεονέκτημα σε κοινωνική αξία.
Ο άνδρας δεν καλείται μόνο να προστατεύσει τον εαυτό του. Καλείται να μπορεί να σταθεί δίπλα στους ανθρώπους που εξαρτώνται από αυτόν. Να αναλάβει την οικογένειά του. Να στηρίξει τα παιδιά του. Να προστατεύσει όταν υπάρχει πραγματικός κίνδυνος. Να πάρει δύσκολες αποφάσεις όταν οι εύκολες λύσεις δεν υπάρχουν.
Και κυρίως, να μην εξαφανίζεται όταν τα πράγματα δυσκολεύουν.
Εκεί φαίνεται ο χαρακτήρας.
Στις εύκολες ημέρες όλοι μπορούν να εμφανίζονται δυνατοί. Η πραγματική δοκιμασία έρχεται όταν υπάρχει πίεση, φόβος, οικονομική δυσκολία, απώλεια, σύγκρουση ή αβεβαιότητα. Εκεί ο άνθρωπος καλείται να αποφασίσει αν θα παραδώσει τον εαυτό του στις περιστάσεις ή αν θα σταθεί απέναντί τους.
Η ευθύνη δεν σημαίνει ότι ο άνδρας πρέπει να είναι αλάνθαστος.
Σημαίνει ότι όταν κάνει λάθος, το αναγνωρίζει. Όταν αποτυγχάνει, προσπαθεί ξανά. Όταν φοβάται, δεν προσποιείται ότι δεν φοβάται, αλλά δεν αφήνει τον φόβο να αποφασίσει για εκείνον.
Και όταν κάποιος άλλος στηρίζεται πάνω του, μένει παρών.
Αυτό είναι ίσως ένα από τα σημαντικότερα χαρακτηριστικά του ισχυρού άνδρα: η παρουσία του δημιουργεί αίσθηση ασφάλειας χωρίς να απαιτεί υποταγή.
Η δύναμή του φαίνεται από το γεγονός ότι, όταν έρθει η δύσκολη στιγμή, είναι εκεί.
Γιατί ο πραγματικά ισχυρός άνδρας δεν ρωτά μόνο:
«Τι μπορώ να πάρω από τη ζωή;»
Ρωτά:
«Τι μπορώ να προσφέρω; Τι μπορώ να προστατεύσω; Τι μπορώ να οικοδομήσω; Και ποιο βάρος είμαι διατεθειμένος να σηκώσω;»
Αυτό είναι το πέρασμα από την αγορίστικη ανάγκη για επιβεβαίωση στην ανδρική ανάγκη για αποστολή.
Και ίσως τελικά εκεί βρίσκεται η απάντηση στο αρχικό ερώτημα.
Γιατί χρειαζόμαστε ισχυρούς άνδρες;
Όχι επειδή χρειαζόμαστε περισσότερη επιθετικότητα.
Αλλά επειδή κάθε κοινωνία χρειάζεται ανθρώπους που, όταν έρθει η δύσκολη στιγμή, δεν θα περιμένουν κάποιον άλλον να σηκώσει το βάρος. Θα το σηκώσουν οι ίδιοι.
Η δύναμη απέναντι στις δυσκολίες της εποχής
Κάθε εποχή δημιουργεί τις δικές της δοκιμασίες.
Ο σημερινός άνδρας δεν βρίσκεται απαραίτητα στο πεδίο μιας μάχης. Δεν χρειάζεται να αντιμετωπίσει καθημερινά έναν εχθρό με όπλο στο χέρι. Αντιμετωπίζει όμως άλλες μορφές πίεσης: την οικονομική αβεβαιότητα, την απομόνωση, την υπερβολική πληροφορία, την ανάγκη για διαρκή κοινωνική αποδοχή, την απώλεια νοήματος και την αδυναμία να ξεχωρίσει τι πραγματικά αξίζει από αυτό που απλώς του παρουσιάζεται ως σημαντικό.
Το χάος της σύγχρονης ζωής δεν εμφανίζεται πάντοτε ως καταστροφή.
Μπορεί να εμφανίζεται ως σύγχυση.
Ο άνδρας που δεν έχει απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα γίνεται εύκολο θύμα κάθε εξωτερικής επιρροής. Μπορεί να αναζητήσει ταυτότητα στην κατανάλωση, στην επίδειξη, στην επιθετικότητα, στην απόλυτη ανάγκη για αποδοχή ή ακόμη και στην πλήρη παραίτηση από κάθε ευθύνη.
Η δύναμη, επομένως, δεν είναι μόνο θέμα μυών.
Είναι η ικανότητα να παραμένεις σταθερός όταν γύρω σου όλα μεταβάλλονται.
Γιατί η πραγματική ανδρεία δεν είναι η ακαμψία.
Είναι η σταθερότητα χωρίς πείσμα.
Ο ισχυρός άνδρας δεν χρειάζεται να αποδεικνύει καθημερινά ότι είναι ισχυρός. Δεν χρειάζεται να κερδίζει κάθε συζήτηση, να επιβάλλεται σε κάθε χώρο ή να μετατρέπει κάθε πρόκληση σε προσωπική αναμέτρηση.
Γνωρίζει ότι υπάρχουν μάχες που πρέπει να δοθούν και μάχες που πρέπει να αγνοηθούν.
Και αυτή ακριβώς η διάκριση αποτελεί μορφή σοφίας.
Γιατί όποιος πολεμά τα πάντα, στο τέλος δεν προστατεύει τίποτα.
Ο άνδρας πρέπει να μάθει να επιλέγει τι αξίζει να υπερασπιστεί.
Εκεί βρίσκεται η ουσία της ανδρικής δύναμης.
Όχι στο να δημιουργεί χάος.
Αλλά στο να μπορεί να σταθεί μέσα στο χάος χωρίς να γίνει ο ίδιος μέρος του.
Και ίσως αυτό είναι το σημαντικότερο καθήκον του άνδρα στη σύγχρονη εποχή: να μετατρέψει τη δύναμή του σε τάξη, την ανδρεία του σε ευθύνη και την ελευθερία του σε επιλογή συνειδητή.
Να μπορεί να σταθεί όρθιος.
Και όταν χρειαστεί, να βοηθήσει και τους άλλους να σταθούν όρθιοι.
Η ανδρική δύναμη δεν είναι επιστροφή στο παρελθόν
Η ανάγκη για ισχυρούς άνδρες δεν σημαίνει ότι πρέπει να επιστρέψουμε μηχανικά σε μια προηγούμενη εποχή.
Δεν σημαίνει ότι κάθε παραδοσιακό πρότυπο ήταν σωστό, ούτε ότι ο άνδρας πρέπει να αναπαράγει συμπεριφορές που ανήκουν σε διαφορετικές κοινωνικές συνθήκες.
Το ζητούμενο δεν είναι η επιστροφή.
Είναι η διατήρηση της ουσίας.
Κάθε εποχή αλλάζει τις μορφές της ζωής, αλλά ορισμένες ανθρώπινες ανάγκες παραμένουν. Η ανάγκη για προστασία. Η ανάγκη για σταθερότητα. Η ανάγκη για πρότυπα. Η ανάγκη για ανθρώπους που μπορούν να αναλάβουν ευθύνη όταν οι συνθήκες γίνονται δύσκολες.
Αυτές οι ανάγκες δεν εξαφανίζονται επειδή αλλάζει η κοινωνία.
Ένα αγόρι εξακολουθεί να χρειάζεται έναν άνδρα από τον οποίο θα μάθει τι σημαίνει αυτοκυριαρχία. Μια οικογένεια εξακολουθεί να χρειάζεται ανθρώπους που μπορούν να παραμείνουν ψύχραιμοι σε μια κρίση. Μια κοινωνία εξακολουθεί να χρειάζεται πολίτες που δεν εγκαταλείπουν τις ευθύνες τους μόλις αυτές γίνουν δύσκολες.
Η παράδοση, όταν έχει αξία, δεν είναι μουσείο.
Είναι μνήμη και προσανατολισμός.
Μπορούμε να κρατήσουμε την ανδρεία χωρίς να κρατήσουμε τη βαρβαρότητα. Την πειθαρχία χωρίς την τυφλή υπακοή. Την προστατευτικότητα χωρίς την καταπίεση. Την ιεραρχία της ευθύνης χωρίς την αυθαιρεσία της εξουσίας.
Αυτό είναι το δύσκολο.
Να διακρίνουμε τι πρέπει να διατηρηθεί και τι πρέπει να ξεπεραστεί.
Γιατί ο πραγματικά ισχυρός άνδρας δεν φοβάται ούτε την παράδοση ούτε την αλλαγή. Έχει αρκετή αυτοπεποίθηση ώστε να γνωρίζει ότι δεν χρειάζεται να απορρίψει τα πάντα για να είναι σύγχρονος, αλλά ούτε και να δεχτεί τα πάντα από το παρελθόν για να θεωρείται παραδοσιακός.
Η ουσία βρίσκεται βαθύτερα.
Αυτά δεν είναι ιδιότητες μιας συγκεκριμένης ιστορικής περιόδου.
Είναι αρετές που μπορούν να αποκτήσουν νόημα σε κάθε εποχή.
Και γι' αυτό η συζήτηση για τον ισχυρό άνδρα δεν είναι μια νοσταλγική προσπάθεια να επιστρέψουμε σε έναν κόσμο που χάθηκε.
Είναι μια προσπάθεια να απαντήσουμε σε ένα πολύ πιο σύγχρονο ερώτημα:
Πώς θα μεγαλώσουμε άνδρες ικανούς να αντιμετωπίσουν τον κόσμο του αύριο χωρίς να χάσουν τον εαυτό τους;
Η απάντηση δεν βρίσκεται στην αποδυνάμωση της ανδρικής φύσης.
Βρίσκεται στην καλλιέργειά της.
Η Παραδοσιοκρατία ως πρόταση για το μέλλον
Αν θέλουμε να μιλήσουμε πραγματικά για το μέλλον, δεν μπορούμε να περιοριστούμε στην κριτική του παρόντος. Δεν αρκεί να πούμε τι έχει χαθεί, τι έχει αποδυναμωθεί ή τι θεωρούμε λανθασμένο. Πρέπει να μπορούμε να απαντήσουμε και στο ερώτημα: τι θέλουμε να οικοδομήσουμε στη θέση του;
Εδώ βρίσκεται η σημασία της παραδοσιοκρατίας.
Η παραδοσιοκρατία δεν είναι μια νοσταλγική επιθυμία να επιστρέψουμε μηχανικά σε έναν κόσμο που έχει παρέλθει. Δεν σημαίνει ότι πρέπει να αντιγράψουμε τις κοινωνικές μορφές του παρελθόντος ούτε ότι κάθε στοιχείο της παλαιότερης ζωής ήταν απαραίτητα καλύτερο.
Σημαίνει κάτι βαθύτερο.
Σημαίνει ότι ένας άνθρωπος και ένας πολιτισμός δεν μπορούν να υπάρξουν χωρίς ρίζες.
Η παράδοση δεν είναι επομένως απλώς το παρελθόν.
Είναι η σχέση του παρόντος με όσα παρέλαβε και με όσα οφείλει να παραδώσει.
Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό όταν μιλάμε για τον άνδρα.
Ένα αγόρι δεν γεννιέται μέσα σε πολιτισμικό κενό. Κληρονομεί μια γλώσσα, μια ιστορία, μια οικογένεια, μια θρησκευτική και πολιτισμική παράδοση, πρότυπα συμπεριφοράς, εικόνες ηρωισμού, ιδέες για το καλό και το κακό.
Κάποια στιγμή πρέπει να αποφασίσει τι από αυτά θα κρατήσει, τι θα απορρίψει και τι θα μεταμορφώσει.
Αυτό όμως απαιτεί πρώτα να γνωρίζει ότι τα έχει κληρονομήσει.
Ο άνθρωπος χωρίς παράδοση θεωρεί συχνά ότι είναι απολύτως ελεύθερος, επειδή δεν αισθάνεται δεσμευμένος από τίποτα. Στην πραγματικότητα μπορεί να είναι περισσότερο ευάλωτος. Όταν δεν έχει δικές του ρίζες, μπορεί να υιοθετήσει χωρίς αντίσταση τις αξίες που του προσφέρει το περιβάλλον του.
Η πραγματική ελευθερία δεν είναι η απουσία κάθε δεσμού.
Είναι η δυνατότητα να επιλέγεις συνειδητά σε ποιες αξίες θα δεσμευτείς.
Γι' αυτό η παραδοσιοκρατική πρόταση για τον άνδρα δεν είναι να δημιουργήσει έναν άνθρωπο φοβισμένο απέναντι στον σύγχρονο κόσμο.
Είναι να δημιουργήσει έναν άνθρωπο αρκετά σταθερό ώστε να μπορεί να τον αντιμετωπίσει.
Αυτός είναι ο άνθρωπος που μπορεί να σταθεί στον 21ο αιώνα χωρίς να χάσει τον εαυτό του.
Και εδώ βρίσκεται η πραγματική πρόκληση.
Δεν χρειαζόμαστε έναν άνδρα που θα επιστρέψει στο παρελθόν. Χρειαζόμαστε έναν άνδρα που θα πάρει από το παρελθόν ό,τι είναι απαραίτητο για να δημιουργήσει το μέλλον.
Ζει πριν από τους επόμενους και μετά από τους προηγούμενους.
Και ίσως αυτή να είναι η σημαντικότερη παραδοσιοκρατική απάντηση στην κρίση του σύγχρονου ανθρώπου:
Δεν είμαστε το τέλος μιας ιστορίας. Είμαστε ένας κρίκος της.
Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι μόνο τι κόσμο θα παραδώσουμε στα παιδιά μας.
Είναι και τι ανθρώπους θα παραδώσουμε σε αυτόν τον κόσμο.
Ο ισχυρός άνδρας ως θεμέλιο μιας νέας κοινωνίας
Ο ισχυρός άνδρας δεν είναι μόνο υπόθεση του ίδιου του άνδρα.
Είναι υπόθεση της οικογένειας, της κοινότητας και τελικά ολόκληρου του πολιτισμού.
Γιατί ο χαρακτήρας του ανθρώπου δεν σταματά στην προσωπική του ζωή. Επηρεάζει αυτούς που βρίσκονται γύρω του και, κυρίως, την επόμενη γενιά.
Ένας άνδρας που έχει μάθει να αναλαμβάνει ευθύνη δημιουργεί ένα διαφορετικό οικογενειακό περιβάλλον από έναν άνθρωπο που αποφεύγει διαρκώς κάθε δυσκολία.
Ένας πατέρας που γνωρίζει να θέτει όρια, να προστατεύει, να αγαπά, να διορθώνει τα λάθη του και να παραμένει παρών στις δύσκολες στιγμές προσφέρει στα παιδιά του κάτι περισσότερο από υλική ασφάλεια.
Τους προσφέρει πρότυπο χαρακτήρα.
Το ίδιο συμβαίνει και στην κοινωνία.
Μια κοινωνία δεν γίνεται ισχυρή μόνο επειδή διαθέτει οικονομικούς πόρους, τεχνολογία ή στρατιωτική ισχύ. Όλα αυτά μπορούν να αποδυναμωθούν όταν οι άνθρωποι που αποτελούν τον πυρήνα της κοινωνίας έχουν χάσει την ικανότητα να αναλαμβάνουν ευθύνη.
Η ισχύς ενός πολιτισμού αρχίζει από τους ανθρώπους του.
Αυτό σημαίνει ότι η ανδρική δύναμη δεν πρέπει να κατευθύνεται προς την κυριαρχία.
Πρέπει να κατευθύνεται προς τη δημιουργία.
Να δημιουργεί οικογένεια.
Να δημιουργεί έργο.
Να δημιουργεί ασφάλεια.
Να δημιουργεί γνώση.
Να δημιουργεί παράδοση.
Να δημιουργεί μέλλον.
Ένας πολιτισμός που εκπαιδεύει τους άνδρες του μόνο να καταναλώνουν, να αναζητούν διαρκώς προσωπική ικανοποίηση και να αποφεύγουν κάθε ευθύνη, αργά ή γρήγορα θα αντιμετωπίσει το τίμημα.
Αντίθετα, ένας πολιτισμός που καλλιεργεί άνδρες ικανούς να χτίζουν, να προστατεύουν και να μεταδίδουν, αποκτά μια μορφή εσωτερικής αντοχής.
Και εδώ συναντιούνται η ανδρεία και η παράδοση.
Η παράδοση δεν μεταδίδεται μόνο με βιβλία και τελετές. Μεταδίδεται κυρίως από άνθρωπο σε άνθρωπο.
Το παιδί βλέπει.
Βλέπει πώς ο πατέρας του αντιμετωπίζει την αποτυχία.
Πώς συμπεριφέρεται στη μητέρα του.
Πώς αντιμετωπίζει έναν αδύναμο άνθρωπο.
Πώς αντιδρά όταν αδικείται.
Πώς συμπεριφέρεται όταν κανείς δεν τον παρακολουθεί.
Εκεί διαμορφώνεται ο χαρακτήρας.
Γι' αυτό η δημιουργία ισχυρών ανδρών δεν είναι πρόγραμμα κοινωνικής επιβολής. Είναι παιδαγωγικό και πολιτισμικό καθήκον.
Δεν χρειαζόμαστε άνδρες που απαιτούν να τους υπηρετούν οι άλλοι.
Χρειαζόμαστε άνδρες που είναι πρόθυμοι να υπηρετήσουν κάτι μεγαλύτερο από τον εαυτό τους.
Την οικογένεια.
Την κοινότητα.
Την πατρίδα.
Την πίστη τους.
Την αλήθεια.
Τον πολιτισμό που παρέλαβαν και θέλουν να παραδώσουν στις επόμενες γενιές.
Αυτός είναι ο ισχυρός άνδρας που μπορεί να αποτελέσει θεμέλιο μιας νέας κοινωνίας.
Όχι ο άνδρας που θέλει να εξουσιάζει.
Ο άνδρας που μπορεί να αναλάβει ευθύνη.
Όχι εκείνος που προκαλεί φόβο.
Εκείνος που δημιουργεί ασφάλεια.
Όχι εκείνος που καταστρέφει.
Εκείνος που μπορεί να χτίσει.
Και ίσως τελικά αυτό να είναι το πραγματικό μέτρο της δύναμης:
Όχι πόσους ανθρώπους μπορείς να υποτάξεις, αλλά πόσα πράγματα μπορείς να προστατεύσεις, να δημιουργήσεις και να παραδώσεις καλύτερα από ό,τι τα παρέλαβες.
Ο ισχυρός άνδρας και η ισχυρή γυναίκα
Η συζήτηση για τον ισχυρό άνδρα δεν μπορεί να ολοκληρωθεί χωρίς να μιλήσουμε και για τη σχέση του με τη γυναίκα.
Γιατί ένας πραγματικά ισχυρός άνδρας δεν χρειάζεται μια αδύναμη γυναίκα για να αισθανθεί ισχυρός.
Η ανδρική δύναμη δεν ορίζεται από την υποταγή της γυναίκας. Αντίθετα, ένας άνδρας που χρειάζεται να μειώσει, να ελέγξει ή να φοβίσει μια γυναίκα για να επιβεβαιώσει τη δύναμή του αποκαλύπτει ακριβώς το αντίθετο: την ανασφάλεια πίσω από τη δύναμή του.
Ο ισχυρός άνδρας δεν βλέπει τη γυναίκα ως αντίπαλο.
Δεν χρειάζεται να την κάνει μικρότερη για να γίνει ο ίδιος μεγαλύτερος.
Μπορεί να συνυπάρξει με μια ισχυρή γυναίκα, να συνεργαστεί μαζί της, να σεβαστεί την προσωπικότητά της και να αναγνωρίσει τη δική της δύναμη χωρίς να αισθανθεί ότι απειλείται.
Η πραγματική σχέση ανάμεσα σε δύο ισχυρές προσωπικότητες δεν είναι απαραίτητα σχέση ανταγωνισμού. Μπορεί να είναι σχέση συμπληρωματικότητας.
Αυτό δεν σημαίνει ότι άνδρας και γυναίκα είναι ίδιοι σε όλα. Σημαίνει ότι η διαφορετικότητα δεν χρειάζεται να μετατρέπεται σε ιεραρχία αξίας.
Η οικογένεια δεν χρειάζεται δύο ανθρώπους που ανταγωνίζονται για το ποιος θα κυριαρχήσει.
Χρειάζεται δύο ανθρώπους που μπορούν να αναλάβουν ευθύνη.
Ο άνδρας μπορεί να προστατεύει χωρίς να κατέχει.
Η γυναίκα μπορεί να στηρίζει χωρίς να εξαφανίζει τον εαυτό της.
Ο άνδρας μπορεί να ηγείται χωρίς να γίνεται αυθαίρετος.
Η γυναίκα μπορεί να έχει ισχυρή προσωπικότητα χωρίς να χρειάζεται να μετατρέψει κάθε σχέση σε αγώνα εξουσίας.
Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό όταν μιλάμε για την παραδοσιοκρατική αντίληψη της οικογένειας.
Η παράδοση δεν χρειάζεται να μεταφράζεται σε ένα απλοϊκό μοντέλο όπου ο άνδρας είναι «ο αφέντης» και η γυναίκα «η υποταγμένη».
Η οικογένεια είναι πρωτίστως ένας χώρος ευθύνης, αλληλοστήριξης, δημιουργίας και συνέχειας.
Η ανδρική δύναμη αποκτά νόημα όταν προστατεύει.
Η γυναικεία δύναμη αποκτά νόημα όταν δημιουργεί, στηρίζει και διαμορφώνει.
Και οι δύο μπορούν να υπηρετούν κάτι μεγαλύτερο από τον εαυτό τους.
Ο σκοπός δεν είναι να δημιουργήσουμε άνδρες που χρειάζονται αδύναμες γυναίκες.
Ο σκοπός είναι να δημιουργήσουμε άνδρες τόσο σταθερούς μέσα τους, ώστε να μπορούν να σταθούν δίπλα σε ισχυρές γυναίκες χωρίς φόβο και χωρίς ανάγκη επιβολής.
Γιατί η πραγματική δύναμη δεν φοβάται τη δύναμη του άλλου.
Από το χάος στην τάξη: το ανδρικό πρότυπο για το μέλλον
Αν θέλουμε να καταλάβουμε γιατί χρειαζόμαστε ισχυρούς άνδρες, πρέπει να επιστρέψουμε στο βασικό πρόβλημα της ανθρώπινης ύπαρξης: το χάος.
Η ζωή δεν είναι ποτέ πλήρως τακτοποιημένη. Υπάρχουν απώλεια, αποτυχία, ασθένεια, φόβος, οικονομική δυσκολία, αδικία, σύγκρουση και αβεβαιότητα.
Το χάος δεν μπορεί να εξαφανιστεί.
Μπορεί όμως ο άνθρωπος να μάθει να στέκεται απέναντί του.
Εδώ βρίσκεται μία από τις σημαντικότερες διαστάσεις του ανδρικού προτύπου που αναδεικνύει η σύγχρονη σκέψη: ο άνθρωπος δεν μπορεί να ελέγξει τα πάντα γύρω του, μπορεί όμως να αρχίσει από τον εαυτό του.
Να βάλει τάξη στη ζωή του.
Να αναλάβει ευθύνη.
Να αντιμετωπίσει αυτό που φοβάται.
Να αποδεχθεί ότι η ενηλικίωση δεν σημαίνει ότι η ζωή θα γίνει εύκολη, αλλά ότι ο ίδιος θα γίνει ικανότερος να αντιμετωπίζει τη δυσκολία.
Η αρχαία ελληνική αντίληψη έθεσε το ζήτημα με τη γλώσσα της αρετής και της ανδρείας.
Η ανδρεία δεν ήταν απλώς απουσία φόβου. Ήταν η ικανότητα του ανθρώπου να πράττει σωστά ακόμη και όταν ο φόβος υπάρχει.
Ο γενναίος άνθρωπος δεν είναι αυτός που δεν γνωρίζει τον φόβο.
Είναι αυτός που δεν επιτρέπει στον φόβο να κυβερνήσει τη βούλησή του.
Στην ίδια κατεύθυνση μπορούμε να δούμε και την ηρωική αντίληψη του ανθρώπου που αναδεικνύεται στη σκέψη του Ιωάννη Συκουτρή: ο άνθρωπος δεν ολοκληρώνεται όταν απλώς ικανοποιεί τις άμεσες επιθυμίες του, αλλά όταν ανυψώνει τον εαυτό του μέσα από την αρετή, την πειθαρχία και την υπέρβαση.
Η ηρωικότητα δεν βρίσκεται μόνο στη μεγάλη πράξη.
Βρίσκεται και στην καθημερινή υπέρβαση του μικρού, του εύκολου και του βολικού.
Στον Evola, η πολεμική και η ηρωική διάσταση αποκτούν μια διαφορετική μορφή: ο άνθρωπος καλείται να υπερβεί τον εαυτό του, να αποκτήσει πειθαρχία και να μη γίνει δούλος των παρορμήσεων, του φόβου και του ατομικού συμφέροντος.
Ο πολεμιστής, σε αυτή την αντίληψη, δεν είναι απλώς εκείνος που γνωρίζει να πολεμά.
Είναι εκείνος που έχει μάθει πρώτα να κυβερνά τον εαυτό του.
Και εδώ συναντάται η παλαιότερη παράδοση με ένα πολύ σύγχρονο πρόβλημα.
Τα αγόρια χρειάζονται πρότυπα.
Χρειάζονται να δουν άνδρες που δεν φοβούνται τη δύναμή τους, αλλά ούτε γίνονται δούλοι της.
Χρειάζονται να δουν άνδρες που μπορούν να είναι δυνατοί χωρίς να είναι βίαιοι, αυστηροί χωρίς να είναι άδικοι, αποφασιστικοί χωρίς να είναι αυθαίρετοι.
Χρειάζονται ανθρώπους που να τους δείξουν ότι η ανδρική ταυτότητα δεν είναι ούτε ντροπή ούτε άδεια για επιθετικότητα.
Είναι ευθύνη.
Είναι πειθαρχία.
Είναι προστασία.
Είναι χαρακτήρας.
Από διαφορετικούς δρόμους, λοιπόν, οδηγούμαστε σε ένα κοινό συμπέρασμα.
Ο άνθρωπος χρειάζεται δύναμη για να αντιμετωπίσει το χάος.
Χρειάζεται όμως και μέτρο για να μη μετατρέψει τη δύναμή του σε αυθαιρεσία.
Χρειάζεται θάρρος για να πράξει.
Χρειάζεται φιλοσοφία για να γνωρίζει γιατί πράττει.
Χρειάζεται πειθαρχία για να μπορεί να πράξει όταν έρθει η ώρα.
Γι' αυτό το ανδρικό πρότυπο δεν μπορεί να περιοριστεί ούτε στον πολεμιστή ούτε στον οικογενειάρχη ούτε στον διανοούμενο.
Πρέπει να συνθέτει διαφορετικές διαστάσεις του ανθρώπου.
Τον Άγιο σε καιρό ειρήνης.
Τον Ήρωα σε καιρό πολέμου.
Και τον Φιλόσοφο σε κάθε εποχή.
Ο Άγιος του δίνει το μέτρο.
Ο Ήρωας του δίνει το θάρρος.
Ο Φιλόσοφος του δίνει την κατεύθυνση.
Και τα τρία μαζί μπορούν να δημιουργήσουν έναν άνθρωπο που διαθέτει δύναμη χωρίς να γίνεται δούλος της δύναμής του.
Γιατί χρειαζόμαστε ισχυρούς άνδρες
Στο τέλος αυτής της συζήτησης, το ερώτημα δεν είναι αν χρειαζόμαστε ισχυρούς άνδρες.
Το πραγματικό ερώτημα είναι τι είδους ισχυρούς άνδρες χρειαζόμαστε.
Δεν χρειαζόμαστε άνδρες που θέλουν να επιβληθούν στους άλλους.
Δεν χρειαζόμαστε άνδρες που αναζητούν συνεχώς εχθρούς.
Δεν χρειαζόμαστε άνδρες που μετατρέπουν κάθε διαφωνία σε σύγκρουση.
Χρειαζόμαστε άνδρες που γνωρίζουν τη δύναμή τους και δεν χρειάζεται να την επιδεικνύουν.
Άνδρες που μπορούν να υπερασπιστούν χωρίς να επιδιώκουν τη σύγκρουση.
Που μπορούν να πολεμήσουν αλλά προτιμούν την ειρήνη.
Που μπορούν να ηγηθούν αλλά αντιλαμβάνονται την ηγεσία ως ευθύνη και όχι ως προνόμιο.
Που μπορούν να είναι αυστηροί χωρίς να είναι άδικοι.
Που μπορούν να είναι δυνατοί χωρίς να γίνουν σκληροί.
Που μπορούν να είναι άνδρες χωρίς να χάσουν την ανθρωπιά τους.
Ο ισχυρός άνδρας δεν είναι αυτός που δεν φοβάται.
Είναι αυτός που δεν επιτρέπει στον φόβο να κυβερνήσει τη ζωή του.
Δεν είναι αυτός που δεν έχει αδυναμίες.
Είναι αυτός που δεν παραδίδει τη ζωή του στις αδυναμίες του.
Δεν είναι αυτός που δεν πέφτει.
Είναι αυτός που σηκώνεται.
Δεν είναι αυτός που δεν κάνει λάθη.
Είναι αυτός που έχει το θάρρος να τα αναγνωρίσει και τη δύναμη να διορθωθεί.
Και πάνω απ' όλα, δεν είναι αυτός που ζει μόνο για τον εαυτό του.
Είναι αυτός που είναι διατεθειμένος να σηκώσει βάρος για κάτι μεγαλύτερο από τον εαυτό του.
Για την οικογένειά του.
Για τα παιδιά του.
Για την κοινότητά του.
Για την πατρίδα του.
Για την παράδοσή του.
Για την αλήθεια που πιστεύει.
Για το μέλλον που θέλει να παραδώσει στους επόμενους.
Αυτό είναι το πραγματικό νόημα της δύναμης.
Ισχυρός άνδρας σημαίνει αυτοκυριαρχία.
Η αυτοκυριαρχία οδηγεί στην ευθύνη.
Η ευθύνη δημιουργεί οικογένεια.
Η οικογένεια δημιουργεί κοινότητα.
Η κοινότητα διατηρεί την παράδοση.
Και η παράδοση δημιουργεί τη δυνατότητα του μέλλοντος.
Γι' αυτό δεν χρειαζόμαστε την επιστροφή σε ένα παρελθόν που δεν μπορεί να επιστρέψει.
Χρειαζόμαστε την επιστροφή στις αρχές που μπορούν ακόμη να μας οδηγήσουν.
Την ανδρεία χωρίς βαρβαρότητα.
Την πειθαρχία χωρίς τυφλή υποταγή.
Την προστασία χωρίς κατοχή.
Την ηγεσία χωρίς αυθαιρεσία.
Τη δύναμη χωρίς επίδειξη.
Την ελευθερία μαζί με την ευθύνη.
Και έναν άνδρα που μπορεί να σταθεί απέναντι στο χάος χωρίς να γίνει ο ίδιος μέρος του.
Γιατί ο κόσμος δεν χρειάζεται άνδρες που θέλουν απλώς να αποδείξουν ότι είναι δυνατοί.
Χρειάζεται άνδρες που έχουν γίνει αρκετά δυνατοί ώστε να μη χρειάζεται να το αποδεικνύουν.
Φίλιππος Μπουράτογλου - Ιστορικός ερευνητής - Εκπαιδευτής πολεμικών τεχνών