Γιατί τα κινήματα του Ρομαντισμού και ο Εθνικισμός είναι πλέον παρωχημένα.
Ο εικοστός αιώνας έχει προ πολλού τελειώσει, αλλά τώρα η ροή των γεγονότων μας οδηγεί να το νιώσουμε πραγματικά. Έχει ειπωθεί πολλές φορές οτι ο περασμένος αιώνας ήταν ο αιώνας των Ιδεολογιών. Αν στους παλαιότερους αιώνες οι κοινωνικές τάξεις, τα έθνη-κράτη, οι θρησκείες, ακόμα και τα τσιφλίκια, οι δυναστείες και τα φέουδα έπαιξαν κρίσιμο ρόλο στην εξέλιξη των κοινωνιών, τον περασμένο αιώνα η Πολιτική ταυτίστηκε με τις νέες Ιδεολογίες οι οποίες έπλασαν μία καινούργια γεωγραφική αντίληψη, μιας και κάτω από τη σκέπη τους κλήθηκαν να ζήσουν εθνότητες και πολιτισμοί από όλο τον κόσμο.
Οι Ιδεολογίες αυτές , παράγωγα του Ρομαντισμού και της Γαλλικής Επανάστασης , ήρθαν και επικράτησαν σε μία νέα Ευρώπη η οποία προσπαθούσε να ξεπεράσει το παρελθόν της και να οδεύσει στο αβέβαιο μέλλον που όριζαν τα εθνικά κράτη. Για να το πετύχει αυτό χρειαζόταν μία νέα ιδέα που θα τη βοηθούσε να σταθεί στα πόδια της και τέτοια ήταν η ιδέα του Εθνικισμού.
Ο Φιλελεύθερος Εθνικισμός της Γαλλικής Επανάστασης και ο βρυκόλακας του εικοστού πρώτου Αιώνα.
Ας δούμε όμως συνοπτικά κάποια στοιχεία για τη γέννηση και την εξέλιξη του πολιτικού φαινομένου του Εθνικισμού, από την περίοδο της Γαλλικής Επανάστασης μέχρι και τα τέλη του 19ου αιώνα. Έτσι θα μπορέσουμε να καταλάβουμε με ποιον τρόπο ο Εθνικισμός πέρασε από τη φάση της σύμπλευσής του με τον Φιλελευθερισμό και τον Ριζοσπαστισμό σε αυτήν της απόλυτης διαφοροποίησης από τα κινήματα αυτά.
Η Γαλλική Επανάσταση είχε σαν βάση τις δημοκρατικές και φιλελεύθερες θεωρίες του Βολταίρου, του Μοντεσκιέ , του Ανταμ Σμιθ, του Τζων Λοκ, του Ζαν-Ζακ Ρουσσώ και άλλων. Όπως ξέρουμε όμως το τέλος της διαδικασίας της Επανάστασης είχε ως σημείο αναφοράς το πραξικόπημα που οργάνωσε ο Ναπολέοντας το 1799 κι ακόμη περισσότερο τη στέψη του σαν Αυτοκράτορα το 1804 και την έναρξη ενός αδυσώπητου εθνικού αγώνα που αποσκοπούσε στην αναγέννηση της Γαλλίας.
Εκεί ακριβώς στηρίζεται ο ιστορικός Εdward Βurns και καλλιεργεί την άποψη ότι ‘’ο Εθνικισμός αποτελεί εν μέρει παιδί της Γαλλικής Επανάστασης’’. Στις αρχές του δέκατου ένατου αιώνα λοιπόν και μέσα από την παρουσία του σε διάφορα ριζοσπαστικά πολιτικά κινήματα της περιόδου, όπως ήταν για παράδειγμα το κίνημα των Καρμπονάρων , ο Εθνικισμός δείχνει ότι δεν βρισκόταν σε αντίθεση με τον Φιλελευθερισμό. Αντιθέτως συντασσόταν απολύτως μαζί του στη σύγκρουση του τελευταίου με μια πιο ‘’κοσμοπολίτικη’’ αριστοκρατική τάξη, τα προνόμια της οποίας ο αστικός Φιλελευθερισμός απεχθανόταν και επιθυμούσε να εξαλείψει.
Επιπλέον ο Εθνικισμός , πέρα από τη Γαλλική Επανάσταση , συνδέεται πολύ βαθιά και ουσιαστικά με το πνευματικό κίνημα του Ρομαντισμού που εμφανίστηκε στις αρχές του 19ου αιώνα. Ο Ρομαντισμός άσκησε καθοριστική επίδραση στον Εθνικισμό και αυτή η επίδραση μπορεί να ανιχνευθεί ακόμη και στα εθνικιστικά πολιτικά κινήματα του Μεσοπολέμου. Συνδετικός κρίκος μεταξύ των δύο είναι το γεγονός ότι ο ρομαντισμός δίνει πολύ μεγάλη σημασία στο άτομο και στην προσωπικότητά του που διαμορφώνεται σε μια σχέση αλληλεπίδρασης με τους εξωγενείς παράγοντες, υπογραμμίζει την κληρονομικότητα στον τρόπο σκέψης και στις πνευματικές ιδιότητες και αποδίδει φόρο τιμής στο Παρελθόν. Ρομαντισμός και εθνικισμός συνδέονται με την κοινή πεποίθηση ότι το Παρελθόν είναι το εργαλείο που ερμηνεύει το Παρόν και σχεδιάζει το Μέλλον. Οι αντιλήψεις αυτές βρήκαν την πληρέστερη ανάπτυξή τους στη Γερμανία, μέσα από τα έργα διαφόρων θεωρητικών όπως του Προτεστάντη πάστορα και Θεολόγου Jonathan Herder ,που πίστευε ότι ο Πολιτισμός δεν ήταν προϊόν μιας τεχνητής ελίτ αλλά των απλών ανθρώπων και επίσης ότι ένας πολιτισμός δεν θεωρείται σταθερός αν δεν συνεχίζει να διατηρεί τον μοναδικό λαϊκό και ιστορικό χαρακτήρα του. Θιασώτης του Herder υπήρξε και ο Johann Gottlieb Fichte ο οποίος διατυπώνει την απόλυτη πίστη του στη σημασία του εσωτερικού πνεύματος του ατόμου. Ο Fichte χαιρέτισε αρχικά τη Γαλλική Επανάσταση, όμως, μετά την κατάκτηση μεγάλου τμήματος της Γερμανίας από τον Ναπολέοντα, εκφώνησε μια σειρά ομιλιών στις οποίες διακήρυσσε την ύπαρξη ενός ξεχωριστού Γερμανικού πνεύματος που καθιστούσε τους Γερμανούς ανώτερους από τα άλλα έθνη.
Οι βασικές Ιδεολογίες του εικοστού αιώνα και η διαδρομή τους στην Ιστορία.
Τρεις υπήρξαν οι κύριες Ιδεολογίες του εικοστού αιώνα: Ο Φιλελευθερισμός ( αριστερός ή δεξιός ) με οικονομική του έκφραση τον Καπιταλισμό, ο Μαρξισμός ( Κομμουνισμός , Σοσιαλισμός και Σοσιαλδημοκρατία ) και ο Φασισμός – Εθνικοσοσιαλισμός με τις παραλλαγές τους, αυτές του λεγόμενου ‘’τρίτου δρόμου’’. Οι Ιδεολογίες αυτές συγκρούστηκαν μέχρι τέλους βάφοντας με αίμα την πολιτική ιστορία του 20ου αιώνα.
Θα αναλύσουμε λοιπόν αυτές τις Ιδεολογίες, έχοντας σαν γνώμονα τη σημασία τους αλλά και επί τη βάσει της χρονολογικής τους εμφάνισης.
Η πρώτη Πολιτική Ιδεολογία που γεννήθηκε είναι ο Φιλελευθερισμός,ο οποίος εμφανίστηκε στις αρχές του 18ου αιώνα και αποδείχθηκε , εν τέλει , η πιο σταθερή και επιτυχής καθώς επικράτησε όλων των αντιπάλων της.
Αποτέλεσμα αυτής της επικράτησης ήταν να αποτελεί εκείνη τον μοναδικό κληρονόμο του Ευρωπαϊκού Διαφωτισμού. Εντούτοις, αυτή η αποκλειστικότητα όσον αφορά στην κληρονομιά ενός από τα σημαντικότερα πνευματικά κινήματα της Ιστορίας, αμφισβητήθηκε έντονα και πάρα πολλές φορές με πειστικότητα από την επόμενη Πολιτική Θεωρία, τον Μαρξισμό.
Πολλές φορές τείνουμε να συγχέουμε τον Κομμουνισμό με τον Σοσιαλισμό και τις διάφορες άλλες παραλλαγές της Μαρξιστικής Ιδεολογίας, ωστόσο αυτές αν και προήλθαν από την ίδια μήτρα είναι απολύτως διακριτές μεταξύ τους. Στο σύνολό της η δεύτερη Πολιτική Θεωρία εμφανίστηκε πολύ αργότερα σε σχέση με τον Φιλελευθερισμό(μέσα 19ου αιώνα) και ήταν κατά κάποιον τρόπο η απάντηση στο αστικό Καπιταλιστικό σύστημα το οποίο αποτελούσε την έκφραση του Φιλελευθερισμού στο οικονομικό πεδίο.
Η Τρίτη Πολιτική Θεωρία, αυτή του Φασισμού, εμφανίστηκε σχετικώς αργά, στην τρίτη δεκαετία του 20ου αιώνα, και αφού οι κυριότερες Καπιταλιστικές χώρες είχαν συγκρουστεί μεταξύ τους στον καταστροφικό Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Από τη γένεσή του ο Φασισμός υιοθέτησε μία σύγχρονη για την εποχή του ρητορική και κοσμοθέαση, με αποτέλεσμα πολλοί ερευνητές εύλογα τον θεωρούν ως την πολιτική έκφραση του Μοντερνισμού. Την εποχή της εμφάνισης του Φασισμού, ο Κομμουνισμός ξεκινούσε τη δική του μοναχική πορεία στην αχανή Σοβιετική Ένωση(πρώην Ρωσική Αυτοκρατορία),αφού δεν κατόρθωσε να επιτύχει τη ‘’διεθνή επανάσταση’’ που ονειρευόταν.
Ο Φασισμός, αν και έκανε την εμφάνισή του αργότερα από τις άλλες Πολιτικές Θεωρίες, ακολουθώντας μια μετεωρική πορεία εξαφανίστηκε πριν από αυτές. Ο εγκλωβισμός του στις γεωπολιτικές επιδιώξεις της Γερμανίας και στους ανισόρροπους στρατιωτικούς υπολογισμούς του Αδόλφου Χίτλερ, εξώθησε τελικώς τη διεθνή κατάσταση σε έναν ακόμη Παγκόσμιο Πόλεμο. Στην κορύφωση αυτού του πολέμου οι δύο αντίπαλοι και αλληλομισούμενοι έως τότε πόλοι, η Καπιταλιστική-Φιλελεύθερη Δύση και η Σοσιαλιστική Σοβιετική Ένωση συμμάχησαν προσωρινά μεταξύ τους με αντικειμενικό σκοπό την καταστροφή του Φασισμού.
Η Τρίτη Πολιτική Θεωρία λοιπόν περισσότερο κατόρθωσε να αυτοκτονήσει η ίδια θα λέγαμε, σε ένα πολύ πρώιμο στάδιο. Γιατί, ούτε άνθισε , ούτε γέρασε , ούτε έζησε παρακμή και πτώση όπως η Ιδεολογία του Μαρξισμού. Η ‘’άνοδος του Φασισμού’’ ωστόσο κατέστη τελικώς ένα είδος βρυκόλακα με τον οποίον απειλούσαν και απειλούν τις μεταπολεμικές κοινωνίες οι Φιλελεύθεροι, ώστε να κυβερνούν απερίσπαστοι και να καταπνίγουν κάθε φωνή αμφισβήτησης.
Με την οριστική ήττα του Φασισμού το 1945 , το πεδίο της μάχης μεταφέρθηκε στη σύγκρουση ανάμεσα στον Κομμουνισμό και τον Φιλελευθερισμό. Ο ανταγωνισμός των δύο Συστημάτων επεκτάθηκε σταδιακά σε όλους τους τομείς (οικονομικό,ιδεολογικό,πολιτικό,στρατιωτικό,επιστημονικό,τεχνολογικό),και χωρίς να καταλήξει σε ανοικτή σύρραξη έλαβε τη μορφή του λεγόμενου ‘’Ψυχρού Πολέμου’’ και του διπολικού Κόσμου, κατάσταση που διήρκεσε κάτι λιγότερο από μισόν αιώνα. Μετά την πτώση της Σοβιετικής Ένωσης ο Φιλελευθερισμός απέμεινε μόνος και Νικητής. Το ερώτημα που γεννάται όμως είναι ένα: πώς είναι δυνατόν να ομιλούν όλο και περισσότεροι πια για το επικείμενο τέλος μιας Ιδεολογίας που μόλις πρόσφατα θριάμβευσε σε έναν ανελέητο πολιτικό αγώνα;
Το Τέλος της Ιστορίας και η αρχή της Νέας Τάξης Πραγμάτων.
Μετά την πτώση της Σοβιετικής Ένωσης οι Φιλελεύθεροι πίστεψαν στον ολοκληρωτικό θρίαμβό τους. Κανείς όμως πίσω από αυτό δεν είδε την αρχή του τέλους τους. Ο Φιλελευθερισμός, πιο ευέλικτος σε σχέση με τον Μαρξισμό αλλά λιγότερο φιλοσοφημένος, στάθηκε απέναντί του σε έναν ανελέητο Ιδεολογικό πόλεμο. Σε αυτόν τον πόλεμο χρησιμοποίησε κάθε διαθέσιμο μέσο παρουσιάζοντας μεταξύ άλλων και τον εαυτό του σαν την μοναδική εικόνα και προοπτική του Μέλλοντος.
Όσο οι δύο βασικοί πολιτικοί του αντίπαλοι ήσαν υπαρκτοί και αποδεκτοί από πολλούς ανθρώπους ως αξιόπιστες εναλλακτικές προτάσεις ο Φιλελευθερισμός σταθεροποιούσε και αποσαφήνιζε όλο και περισσότερο τις ιδεολογικές του βάσεις. Πρόκειται για ένα σύνολο απόψεων, θεωριών και προγραμμάτων που δίνουν την ταυτότητα του υποκειμένου του.
Κάθε μία από τις τρεις μεγάλες Πολιτικές Θεωρίες του 20ου αιώνα είχε στην πραγματικότητα το υποκείμενό της. Ο Μαρξισμός τις κοινωνικές τάξεις, ο ιταλικός Φασισμός του Μουσολίνι το Κράτος(τη Φυλή η γερμανική παραλλαγή του Εθνικοσοσιαλισμού). Ο Φιλελευθερισμός όμως; Ποιο είναι το δικό του υποκείμενο; . Το ιδεολογικό υποκείμενο του Φιλελευθερισμού λοιπόν είναι το ίδιο το άτομο το οποίο δύναται να διαχωριστεί από οποιαδήποτε συλλογική ταυτότητα ,έλεγχο και ευθύνη και ουσιαστικά να θέσει τον εαυτό του υπεράνω και απέναντι σε ολόκληρη την Ανθρωπότητα.
Με τη θριαμβευτική του νίκη το 1991 ο Φιλελευθερισμός παύει να είναι μία Πολιτική Θεωρία ανάμεσα στις άλλες και διεκδικεί το φωτοστέφανο της μίας και μοναδικής Αλήθειας. Κάπου εκεί εμφανίζεται η αντίληψη του ‘’τέλους της Ιστορίας’’ του Francis Fukuyama και η Οικονομία στη μορφή της Παγκόσμιας Καπιταλιστικής Αγοράς αντικαθιστά την Πολιτική και αρχίζει να βάζει στο χωνευτήρι της ‘Εθνη και Λαούς.
Η Ανθρωπότητα υπό το συντριπτικό βάρος του διεθνούς Φιλελευθερισμού δεν αποτελείται πλέον από ανθρώπινες οντότητες , Έθνη και Πολιτισμούς αλλά από απλά άτομα. Τα προγράμματα της Παγκόσμιας Διακυβέρνησης έρχονται σταδιακά στο προσκήνιο, ενώ οποιαδήποτε άποψη(ακόμη και αποδεδειγμένη με επιστημονικό τρόπο)αντιτίθεται στον Φιλελευθερισμό αμέσως δέχεται επίθεση ως ‘’ολοκληρωτική’’ και κονιορτοποιείται. Παράλληλα διατυμπανίζεται στον μέγιστο βαθμό η Ελευθερία και η Ανεξαρτησία του ατόμου από οποιονδήποτε περιορισμό ( Λογικής, Ηθικής , Εθνικής Ταυτότητας, Θρησκείας, ακόμη και στοιχειώδους Πειθαρχίας, απαραίτητης για την κοινωνική συνύπαρξη).Αυτό είναι το νέο μετα-μοντέρνο ‘’δίκαιο’’ στην εποχή της Νέας Τάξης Πραγμάτων.
Η απάντησή μας στο Φιλελεύθερο Μatrix.
‘’Και τώρα τί ;’’ θα ρωτήσουν εύλογα όσοι νιώθουν να ασφυκτιούν με τη νέα κατάσταση και επιθυμούν να αντιταχθούν σε αυτόν τον Όλεθρο.
Η απάντησή μας θα πρέπει να είναι ακριβής διότι δεν υπάρχουν περιθώρια λάθους. Είδαμε πιο πάνω πως όλα τα Κινήματα και οι Ιδεολογίες του προηγούμενου αιώνα έχουν τις ρίζες τους στην Γαλλική Επανάσταση(εκτός του Φιλελευθερισμού, εκεί μπορούμε να αναζητήσουμε και απόψεις και τάσεις πρωτο-Σοσιαλιστικές ή πρωτο-Φασιστικές). Η Γαλλική Επανάσταση ήταν σημείο καμπής για το μέλλον της Ευρώπης. Γέννησε την ιδέα του Εθνικισμού και παρήγαγε τα Έθνη-Κράτη. Όμως ποιός ωφελήθηκε από τη δημιουργία των Εθνών-Κρατών και τί είναι αυτά;
Τα Έθνη-Κράτη προήλθαν κυρίως από τη διάλυση των παλιών Αυτοκρατοριών. Μέσα σε αυτές ζούσαν λαοί και εθνότητες με τεράστιο ιστορικό βάθος, που ουσιαστικά διοικούσαν τις Αυτοκρατορίες, αλλά και λαοί χωρίς κανένα προηγούμενο πολιτιστικό και ιστορικό υπόβαθρο. Με η διαδικασία της νέας Εθνογένεσης που η Γαλλική Επανάσταση έφερε στο προσκήνιο, όλοι αυτοί οι λαοί μπήκαν υποχρεωτικά πίσω από τις συνοριακές γραμμές των Κρατών-Εθνών προκειμένου να αποκτήσουν εθνική υπόσταση, ακόμη κι αν κάτι τέτοιο δεν εδραζόταν σε καμιά ιστορική πραγματικότητα. Κι αν κάποια συνονθύλευματα λαών η νέα κατάσταση τα βοήθησε να προβιβαστούν στην τάξη των Εθνών, για άλλες πολιτισμικές οντότητες ήταν η γενεσιουργός αιτία μιας ιστορικής κατάρρευσης, στερώντας τους τον φυσικό ζωτικό τους χώρο και τη σφαίρα της πολιτισμικής τους επιρροής.
Η περίπτωση του Ελληνικού Έθνους είναι εξόχως χαρακτηριστική και αντιπροσωπευτική εν προκειμένω. Αρκεί να θυμηθούμε τα λόγια του Γέρου του Μοριά, ο οποίος απαντώντας στο ερώτημα για ποιο λόγο κάναμε επανάσταση είπε- ανάμεσα σε άλλα- πως ‘’εμείς πάντα είχαμε τον Βασιλιά μας στην Πόλη και η Φρουρά του ήσαν οι Κλέφτες και οι Αρματολοί’’. Εννοώντας βεβαίως ότι ο Αγώνας του 1821 ήταν αγώνας για την ανασύσταση μιας Αυτοκρατορίας που είχαμε απωλέσει 400 χρόνια πριν. Αν αντιπαραβάλουμε αυτήν την αντίληψη του Κολοκοτρώνη(αντίληψη που συμμεριζόταν και ο τελευταίος ανώνυμος Έλληνας) με την αντίληψη του Κωλέττη και του Μαυροκορδάτου για τη ‘’μικρή πλην τίμια Ελλάδα’’, μια Ελλάδα αρχαιόπληκτη και άνευ καμιάς φιλοδοξίας(αντίληψη ιδιαίτερα αρεστή ανέκαθεν στους Δυτικούς ‘’Προστάτες’’ μας) αντιλαμβανόμαστε το κακό που έχει προκληθεί.
Επανερχόμενοι στο αρχικό μας θέμα, κατανοούμε πως, αν θέλουμε να αντισταθούμε στην ανελέητη επέλαση του Φιλελευθερισμού σε όλες του τις εκφάνσεις(Οικονομικός, Κοινωνικός και Πολιτικός Φιλελευθερισμός), πρέπει να κινηθούμε πίσω και πέρα από το τέρας που δημιούργησε η Γαλλική Επανάσταση, στις ρίζες του λαού μας, στις πολιτισμικές μας αξίες και σε αυτήν την ίδια την οντολογική μας ύπαρξη. Ναι, υποκείμενό μας θα είναι η οντολογική ύπαρξη των Ελλήνων, όχι όμως υπό τη στενή φυλετική θεώρηση που ορίζει ο Εθνικισμός , ο οποίος πολλές φορές δίνει σημασία μόνο στις διαφορές που έχουν τα έθνη και τις παρουσιάζει μέσα από μεγεθυντικό φακό. Αλλά αντιθέτως υπό την ευρεία θεώρηση του Πανελληνισμού, την οποία πρώτος ο Μέγιστος των Ελλήνων, ο Αλέξανδρος, υιοθέτησε και σε αυτήν θέλησε να βασίσει την Αυτοκρατορία του. Ακολούθως το υπόδειγμα του Αλεξάνδρου ακολούθησε και η Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία(το δικό μας Βυζάντιο) ,με αποτέλεσμα την ανάδειξη του Ελληνισμού σε Παγκόσμια Δύναμη. Δύναμη οπωσδήποτε και στρατιωτική, μα πρωτίστως πολιτισμική και πνευματική, η οποία εξέπεμπε τέτοια ακτινοβολία που οδηγούσε τους Λαούς και τα Έθνη στο να υποτάσσονται με την ίδια τους τη θέληση στην υπεροχή των Ελλήνων. Η Ελληνική Αυτοκρατορία, είτε ως Αυτοκρατορία του Αλεξάνδρου είτε ως Ανατολική Ρωμαϊκή/Βυζαντινή ,υπήρξε πάνω απ’ όλα μια Αυτοκρατορία του Πνεύματος και του Λόγου.
Αν σε αυτή την ύστατη Μάχη που δίνει η Ανθρωπότητα, Μάχη του Φωτός ενάντια στο Σκότος , Μάχη Ταυτότητας και Πολιτισμού, ο Ελληνισμός πρόκειται να παίξει οποιονδήποτε ρόλο ,πρέπει πρώτα απ’ όλα να απελευθερωθεί ο ίδιος από τα φθαρμένα Ιδεολογήματα των περασμένων αιώνων, από τα αδιέξοδα στα οποία τον οδήγησε η αποδοχή των αξιών και των πεποιθήσεων της Γαλλικής Επανάστασης και του Ρομαντισμού.