[Σκιαγραφήσαμε στο πρώτο μέρος τις βασικές πτυχές του Ανατολικού Ζητήματος,καθώς και των Ρωσικών Ιμπεριαλιστικών επιδιώξεων.]
Οι υπόδουλοι Έλληνες,έχοντας υποστεί τον εμπαιγμό της Δύσης κατά τους τρεις πρώτους αιώνες του Οθωμανικού Ζυγού,στρέφονται μαζικά πια προς την ομόδοξη Δύναμη του Βορρά που τους υπόσχεται την Ελευθερία τους.Να επισημάνουμε εδώ πως η φιλοδυτική νεοελληνική ιστοριογραφία,ενώ υπερτονίζει τις όποιες ανακολουθίες και ασυνέπειες των Ρώσων,''ξεχνά''πως από το 1453 έως το 1715(έτος ανακατάληψης της Βενετοκρατούμενης Πελοποννήσου από τους Οθωμανούς),οι Δυτικές Δυνάμεις(Γαλλία,Ισπανία,Παπική Έδρα και κυρίως Βενετία)πολλές φορές υποκίνησαν εξεγέρσεις στον ελλαδικό χώρο,τις οποίες εγκατέλειψαν σύντομα στα πλαίσια κάποιου συμβιβασμού τους με το Σουλτάνο.Φαίνεται πως δεν πρέπει να λέγεται η Ιστορική Αλήθεια,αν αυτή κλονίζει την πίστη των σύγχρονων Ελλήνων προς τη Δύση και τα ιδεώδη της.Κατά τρόπο παρόμοιο υποβαθμίζεται η Πρώτη Άλωση της Αυτοκρατορικής Κωνσταντινουπόλεως από τους Φράγκους το 1204 και υπερτονίζεται η Δεύτερη Άλωση από τους Οθωμανούς το 1453.Κι ας συμφωνούν οι πλέον έγκριτοι Ευρωπαίοι Ιστορικοί πως το αποφασιστικό πλήγμα το δέχθηκε η ΕλληνοΡωμαϊκή Αυτοκρατορία από τους Σταυροφόρους-πραγματικά,οι Τούρκοι πολύ λίγα βρήκαν να λεηλατήσουν και να καταστρέψουν στο παρηκμασμένο Βυζάντιο του 15ου αιώνα. Επανερχόμενοι ωστόσο στο θέμα μας,διαπιστώνουμε πως ο ρωσικός στρατηγικός σχεδιασμός της δεκαετίας του 1760 έπασχε πραγματικά από σοβαρά ελαττώματα.Κατά πρώτον ,οι Ρώσοι σαφώς υπερεκτιμούσαν τις δικές τους δυνάμεις και υποτιμούσαν αντίστοιχα την Οθωμανική Δύναμη.
Η τελευταία μπορεί μεν να παρήκμαζε,ήταν εν τούτοις ακόμη σε θέση να αντισταθεί δυναμικά σε κάθε επίδοξο εισβολέα κινητοποιώντας μεγάλους αριθμούς ανδρών και διαθέτοντας επαρκείς πόρους.'Οταν οι δύο Δυνάμεις ήρθαν αντιμέτωπες στο πεδίο της μάχης,διαπιστώθηκε πως οι Ρώσοι υπερτερούσαν βέβαια,αδυνατούσαν όμως να διασπάσουν άμεσα το Οθωμανικό ''τείχος'' και να κατέλθουν στη Μεσόγειο.Με κάθε νέο πόλεμο κατακτούσαν νέα εδάφη και προοδευτικά επεκτείνονταν σε βάρος των Τούρκων,όμως σε μία μόνο περίπτωση προσέγγισαν και απείλησαν πραγματικά τον αντικειμενικό τους σκοπό:την Κωνσταντινούπολη και τα Στενά του Βοσπόρου και των Δαρδανελλίων.Βεβαίως,ακόμη κι αν επιτύγχαναν την πολυπόθητη έξοδο στη ''θερμή θάλασσα'',θα έπρεπε να υπολογίζουν την αναμενόμενη αντίδραση των Ναυτικών Δυνάμεων της Δύσης. Κατά δεύτερον,όσον αφορά τον Ελληνικό Χώρο,μια μαζική εξέγερση των υποδούλων πραγματικά θα δημιουργούσε τεράστιο πρόβλημα στην Υψηλή Πύλη,αν εκδηλωνόταν ταυτόχρονα με τη ρωσική προέλαση από το Βορρά.Οι Οθωμανικές δυνάμεις θα βρίσκονταν μεταξύ Σφύρας και Άκμονος. Ωστόσο μεγάλης έκτασης εξέγερση ήταν αδύνατον να εκδηλωθεί.Υπήρχαν βεβαίως ένοπλοι πυρήνες-οι Κλεφταρματολοί,οι Μανιάτες,οι Σουλιώτες,οι Σφακιανοί στην Κρήτη-αλλά ήσαν σχετικώς ολιγάριθμοι,ενώ δεν υπήρχε η απαραίτητη προπαρασκευή για μαζικότερη συμμετοχή του Ορθόδοξου Πληθυσμού.Μια τέτοια προπαρασκευή θα απαιτούσε τη συγκέντρωση χρημάτων,όπλων και εφοδίων-ένα έργο στο οποίο επιδόθηκε αργότερα με ζήλο η Φιλική Εταιρεία ανάμεσα στα έτη 1814 και 1820,προετοιμάζοντας την Εθνεγερσία.Εναλλακτικά,θα απαιτείτο η αποστολή ενός μεγάλου ρωσικού εκστρατευτικού σώματος προς υποστήριξη της Ελληνικής Εξέγερσης,κάτι τέτοιο όμως ήταν πρακτικώς αδύνατον.
Η Δύναμη αυτή θα έπρεπε να πραγματοποιήσει ένα μακρύ και επικίνδυνο θαλάσσιο ταξίδι,διάρκειας περίπου οκτώ μηνών, από τις βάσεις της στη Βαλτική Θάλασσα έως την Ανατολική Μεσόγειο.Ούτε υπήρχε εξάλλου ο απαιτούμενος αριθμός πλοίων για μια ναυτική εκστρατεία τέτοιου μεγέθους. Εν μέσω αυτών των περιστάσεων,φτάνουμε στην έκρηξη του Ρωσο-Τουρκικού Πολέμου(1768-1774) και στα τραγικά γεγονότα που έμειναν γνωστά στην Ιστορία ως ''Ορλωφικά''.Μεγάλο μέρος της ευθύνης για όσα συνέβησαν φέρουν οι Ρώσοι Πράκτορες-ελληνικής καταγωγής σχεδόν στο σύνολό τους-που είχαν αναλάβει τη διερεύνηση των προϋποθέσεων εξέγερσης και την προετοιμασία του εδάφους.Αυτοί αφέθηκαν να παρασυρθούν οι ίδιοι από τον ενθουσιασμό τους και ατυχώς τον μετέδωσαν και στο υπόδουλο Γένος που επιζητούσε την ελευθερία του.Μόνο οι εμπειροπόλεμοι Μανιάτες,εκτιμώντας ορθώς τις αντικειμενικές δυσκολίες,ζήτησαν την αποστολή 10000 Ρώσων στρατιωτών.Οι αναφορές που έστελναν οι άνθρωποι της Αικατερίνης στην Αγία Πετρούπολη ήσαν πέρα ως πέρα υπεραισιόδοξες και εκτός πραγματικότητας.Εξίσου φέρουν ευθύνη οι επικεφαλής της Ρωσικής Αρμάδας-μικρής ναυτικής μοίρας στη πραγματικότητα- που κατέπλευσε στην Πελοπόννησο και παρακίνησε τους Έλληνες σε εξέγερση.Οι αδελφοί Θεόδωρος και Αλέξιος Ορλώφ,χαρακτήρες παρορμητικοί και υπερφίαλοι,πέτυχαν μεν να ανάψουν τη φλόγα της Επανάστασης,αλλά,όταν τα πράγματα εξελίχθηκαν αναπόφευκτα άσχημα,εγκατέλειψαν τον εξεγερμένο πληθυσμό και κατευθύνθηκαν στο Αιγαίο.Η στρατιωτική τους τιμή επέβαλλε ίσως να παραμείνουν και να πεθάνουν δίπλα σε αυτούς που είχαν ξεσηκώσει,ωστόσο το αποτέλεσμα δεν θα ήταν διαφορετικό.Η ρωσική δύναμη-μόλις 400 έως 500 άνδρες-πραγματικά δεν μπορούσε να συγκρατήσει την πλημμυρίδα των δεκάδων χιλιάδων Τουρκαλβανών ατάκτων που η Υψηλή Πύλη στρατολόγησε και απέστειλε στη Νότιο Ελλάδα.
Οι Μουσουλμάνοι Αλβανοί επέφεραν πλήθος δεινών στην Πελοπόννησο και παρέμειναν εκεί έως το 1779,αγνοώντας όλα τα σουλτανικά φιρμάνια που τους διέτασσαν να επιστρέψουν στις εστίες τους.Τότε,με μια-εξαιρετικά παράδοξη και πρωτοφανή-συντονισμένη επιχείρηση των Ελλήνων ατάκτων και του Τουρκικού τακτικού στρατού,οι Αλβανοί εξοντώθηκαν και η ηρεμία επανήλθε στην περιοχή. Η Ρωσική Αρμάδα,αφού εγκατέλειψε την Πελοπόννησο,εισήλθε στο Αιγαίο,όπου πέτυχε μια συντριπτική νίκη σε βάρος του Οθωμανικού Στόλου στον Τσεσμέ(απέναντι από τη Χίο)τον Ιούνιο του 1770,κυρίως χάρη στην πολύτιμη συνδρομή των Ψαριανών Πυρπολητών.Ακολούθως,ελευθέρωσε πολλά ελληνικά νησιά έως το 1774. Η Ρωσο-Τουρκική Σύρραξη τερματίσθηκε με τη Συνθήκη του Κιουτσούκ-Καϊναρτζή,τον Οκτώβριο του 1774.Αυτή η Συνθήκη αποτελεί πραγματικό σταθμό στην πορεία του Ελληνικού Γένους προς την Ανεξαρτησία,καθώς περιείχε πλήθος ευνοϊκών διατάξεων.Μπορούμε να πούμε πως η Ρωσική Διπλωματία κατάφερε να εξισορροπήσει κάπως τα δεινά που επεσώρευσε στον Ελληνισμό η άκαιρη και βεβιασμένη Επανάσταση του 1770.Κατ'αρχάς,οι Οθωμανοί αναγνώρισαν στη Ρωσική Αυτοκρατορία το δικαίωμα να παρεμβαίνει υπέρ των Ορθοδόξων Πληθυσμών ως ''Προστάτιδα της Ορθοδοξίας''.Κατά δεύτερον,χορήγησαν στους Έλληνες Πλοιοκτήτες του Αιγαίου το δικαίωμα να ναυπηγούν πλοία μεγάλου εκτοπίσματος,να εμπορεύονται ελεύθερα στη Μαύρη Θάλασσα και την Ανατολική Μεσόγειο,να διαπλέουν τα Στενά χωρίς καταβολή διοδίων-όλα αυτά υπό την προϋπόθεση ότι θα ύψωναν Ρωσική σημαία.Πραγματικά,η Ρωσική έγινε ''σημαία ευκαιρίας'',οι Έλληνες Εφοπλιστές και Ναυτικοί σύντομα κυριάρχησαν στο Θαλάσσιο Εμπόριο σε ολόκληρη τη Μεσόγειο,ενώ ναυπηγήθηκε σταδιακά ένας Στόλος που πενήντα χρόνια αργότερα θα πρωτοστατούσε στον Αγώνα της Ανεξαρτησίας.
Το πλέον αξιοσημείωτο,όταν τα ελληνικά πλοία άρχισαν να εξοπλίζονται για να αντιμετωπίσουν την πειρατική απειλή η Οθωμανική Διοίκηση αδυνατούσε να παρέμβει και να επιβάλει περιορισμούς-τα πλοία έφεραν ξένη σημαία. Έχοντας αντιληφθεί η Ρωσία τις δυσκολίες Απελευθέρωσης των υποδούλων Ελλήνων,αναπροσάρμοσε τη στρατηγική της.Κατά τους δύο επόμενους Ρωσο-Τουρκικούς Πολέμους(1787-1792 και 1806-1812)δεν παρακίνησε σε μαζική εξέγερση,αλλά συνεργάστηκε επιλεκτικά με διάφορους τολμηρούς Έλληνες προσπαθώντας να δημιουργήσει αντιπερισπασμούς.Στην πρώτη περίπτωση,ανέτειλε το άστρο του αξιωματικού του Ρωσικού Ναυτικού Λάμπρου Κατσώνη,ο οποίος συγκρότησε μικρό καταδρομικό στολίσκο και έδρασε στις Ελληνικές Θάλασσες(1788-1792).Με τη σύμπραξη του οπλαρχηγού Γεωργίου Ανδρούτσου(πατέρα του γνωστού Οδυσσέα Ανδρούτσου),έσπειρε τον τρόμο στους Οθωμανούς πραγματοποιώντας αιφνιδιαστικές αμφίβιες κρούσεις,ενώ συνέχισε τη δράση του και μετά την ανάκλησή του από την Τσαρίνα Αικατερίνη Β'. Στη δεύτερη περίπτωση,η Ρωσική Αρμάδα έκανε πάλι την εμφάνισή της στο Αιγαίο(1806-1807)με 15 πλοία υπό τη διοίκηση του Ναυάρχου Ντμίτρι Σινιάβιν.Ο Σινιάβιν συνέπραξε με πολλούς Έλληνες Αρματολούς και Θαλασσομάχους και καταναυμάχησε τον Οθωμανικό Στόλο κοντά στον Άθω τον Ιούλιο του 1807.Μετά την αποχώρηση του Ρωσικού Στόλου από το Αιγαίο τον επόμενο μήνα,αρκετοί Έλληνες συνέχισαν τον αγώνα συγκροτώντας τη''Μαύρη Μοίρα'',έναν καταδρομικό στολίσκο του οποίου τα πλοία ήσαν βαμμένα μαύρα-το ίδιο και τα ιστία,ενώ τα πληρώματα έφεραν μαύρη περιβολή.
Η ''Μαύρη Μοίρα'' έγινε ο τρόμος των Τούρκων επί μακρόν. Στο μεταξύ την ίδια εποχή η Ευρώπη είχε εισέλθει στη δίνη των Ναπολεόντειων Πολέμων(1796-1815),που μετέβαλαν εντελώς τις διαθέσεις και τις προτεραιότητες όλων των Μεγάλων Δυνάμεων.Η Αυτοκρατορική Ρωσία βρέθηκε αντίπαλος του Ναπολέοντα και των Γάλλων και στα πλαίσια αυτά ανέλαβε το 1798-1799 μια επιχείρηση ανακατάληψης των Ιονίων Νήσων.Ρωσική ναυτική μοίρα 13 πλοίων,υπό το Ναύαρχο Ουσακώφ επιτέθηκε στα Επτάνησα και εξεδίωξε τους Γάλλους από εκεί.Με τη Συνθήκη της Κωνσταντινουπόλεως τον επόμενο χρόνο(21-3-1800),ανακηρύχθηκε η Πολιτεία των Ιονίων Νήσων(1800-1807),το πρώτο Ελληνικό κρατίδιο μετά την Άλωση.Η Ιόνιος Πολιτεία ήταν αυτόνομη,υπό την επικυριαρχία του Σουλτάνου και την ''προστασία''της Ρωσίας. Αν και οι εποχές είχαν αλλάξει,οι Ρώσοι δεν είχαν λησμονήσει τους στόχους τους.Με τη Συνθήκη του Τίλσιτ(1807)που συνήψαν με το Ναπολέοντα,επεδίωξαν να έρθουν σε συνεννόηση μαζί του και να καταλάβουν την Κωνσταντινούπολη και τα Στενά.Ο Ναπολέων αρνήθηκε λέγοντας πως ''η Κων/λη μόνη της αξίζει όσο μια Αυτοκρατορία''. Οι Ναυτικές Δυνάμεις της Δύσης δεν θα επέτρεπαν ποτέ με τη θέλησή τους την έξοδο της Ρωσίας στις θάλασσες του Νότου.Με την πτώση του Ναπολέοντα,σειρά πήρε η Βρεττανία που εξασφάλισε σημεία-κλειδιά για τον έλεγχο της Μεσογείου:Γιβραλτάρ,Μάλτα,Επτάνησα.Ο κύριος στόχος της ήταν να αποτρέψει τη δημιουργία ρωσικών ναυτικών βάσεων στην περιοχή.Λίγο αργότερα,το ξέσπασμα της Ελληνικής Επανάστασης θα διαταράξει εκ νέου τις ισορροπίες. Συνεχίζεται................
ΝΙΚΗΦΟΡΟΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ