Πολύς λόγος έγινε τον τελευταίο καιρό στο έντυπο και ηλεκτρονικό Τύπο,σχετικά με την ιστορική διαδρομή των ελληνο-ρωσικών σχέσεων.Αφορμή βεβαίως υπήρξε η πρόσφατη επίσκεψη του Ρώσου Προέδρου Vladimir Putin στην Ελλάδα,οι απόψεις που διατυπώθηκαν ωστόσο είναι αρκετά παλαιές.Πρόκειται στην ουσία για αναπαραγωγή θεωριών που υπάρχουν εδώ και πολλές δεκαετίες και εστιάζουν κυρίως στο ακανθώδες θέμα της ανάμειξης της Τσαρικής Ρωσίας στις ελληνικές υποθέσεις κατά την πεντηκονταετία που προηγήθηκε της Επαναστάσεως(1770-1820),αλλά και κατά τη διάρκειά της(1821-1829).Κοινός τόπος όλων αυτών των θεωριών,η έντονη κριτική που ασκείται στη ρωσική πλευρά περί εκμεταλλεύσεως των πόθων του υπόδουλου Γένους για απελευθέρωση.Συγκεκριμένα η Ρωσία κατηγορείται πως,στα πλαίσια των πολεμικών της αντιπαραθέσεων με την Οθωμανική Αυτοκρατορία,υποδαύλιζε εξεγέρσεις των Ελλήνων,προκειμένου να δημιουργήσει αντιπερισπασμούς.Στη συνέχεια,όταν κάποια στιγμή ο πόλεμος έληγε,εγκατέλειπε τους Έλληνες στην τύχη τους και στα τουρκικά αντίποινα. Αν μας ενδιαφέρει ωστόσο η Ιστορική Αλήθεια και όχι η αναζήτηση Μύθων-κάτι συνηθισμένο στην ιστοριογραφία μας-πρέπει να εξετάσουμε συστηματικά και να αξιολογήσουμε νηφάλια τα Πραγματικά Γεγονότα.
Κατ'αρχάς, για να μπορέσουμε να συλλάβουμε την αληθινή δυναμική των συμβάντων της εποχής,πρέπει να πούμε δυο λόγια για το λεγόμενο Ανατολικό Ζήτημα. Οι απαρχές του Ανατολικού Ζητήματος βρίσκονται στις πρώτες δεκαετίες του 18ου αιώνα,δηλαδή μετά το 1700.Η Οθωμανική Αυτοκρατορία,αφού έκανε το 1683 μια τελευταία προσπάθεια να διεισδύσει στην Κεντρική Ευρώπη,πολιορκώντας ανεπιτυχώς τη Βιέννη για δεύτερη φορά,εισέρχεται σε φάση ραγδαίας παρακμής.Ήδη βρίσκεται πολύ πίσω σε σχέση με τη Δυτική Ευρώπη και υστερεί σε όλους τους κρίσιμους τομείς της ισχύος:στη δημογραφική ανάπτυξη,στον εδαφικό έλεγχο,στη στρατιωτική οργάνωση και τεχνολογία,στο οικονομικό προϊόν.Για να σταθεί στα πόδια της απαιτούνται ριζικές μεταρρυθμίσεις,που όμως δεν προωθούνται. Την ίδια εποχή,υπό την εμπνευσμένη ηγεσία του Μεγάλου Πέτρου(1689-1725),η Ρωσική Αυτοκρατορία εξελίσσεται σε Μεγάλη Ευρωπαϊκή Δύναμη,ενσωματώνοντας τη δυτική τεχνογνωσία και εκσυγχρονίζοντας τους θεσμούς της.Από τα μέσα του 18ου αιώνα γίνονται εμφανείς οι προθέσεις της Ρωσίας να επεκταθεί προς Νότον,να αποκτήσει πρόσβαση στις θερμές θάλασσες της Μεσογείου και στις παγκόσμιες εμπορικές οδούς.Εμπόδιο στέκεται η παραπαίουσα Οθωμανική Αυτοκρατορία,τουλάχιστον επιφανειακά.Οι Ρώσοι εκτιμούν πως είναι σε θέση να την καταβάλουν στρατιωτικά,αν και ,όπως θα δείξουν οι κατοπινές εξελίξεις,εξακολουθεί να είναι σε κάποιο βαθμό επικίνδυνη.Ουσιαστικότερο εμπόδιο όμως είναι οι Μεγάλες Ναυτικές Δυνάμεις της Δύσεως,κυρίως η Βρεττανία και η Γαλλία που κυριαρχούν στο θαλάσσιο εμπόριο και έχουν υπερπόντιες κτήσεις.
Ταυτόχρονα έχουν καταστήσει την Οθωμανική Αυτοκρατορία μερικώς εξαρτημένη από τις ίδιες,τουλάχιστον οικονομικά.Η προοπτική καθόδου των Ρώσων στη Μεσόγειο κινητοποιεί τις Ναυτικές Δυνάμεις και θα τις ωθήσει σταδιακά σε μια τροχιά υποστήριξης της Υψηλής Πύλης και σύγκρουσης με τους Τσάρους.Επί έναν αιώνα σχεδόν το κλίμα μεταξύ Δύσεως και Ρωσίας είναι όλο και συχνότερα ψυχροπολεμικό,αν και δεν λείπουν οι περίοδοι στενής συνεργασίας.Τελικά ο ψυχρός πόλεμος θα μεταβληθεί σε θερμό στα μέσα του 19ου αιώνα,όταν, επί Τσάρου Νικολάου Α',οι Ρώσοι θα αποπειραθούν να ανοίξουν τη δίοδο με τη βία τελειώνοντας μια και καλή με το Μεγάλο Ασθενή,όπως αποκαλεί η Διεθνής Διπλωματία την Αυτοκρατορία των Οθωμανών.Οι Αγγλογάλλοι θα σπεύσουν στην Ανατολική Μεσόγειο και θα φτάσουν ως την Κριμαία,πραγματοποιώντας απόβαση με στόχο την κατάληψη της Σεβαστούπολης,κύριας ναυτικής βάσης των Ρώσων στο Νότο.Έτσι αρχίζει ο Κριμαϊκός Πόλεμος(1853-1856),το τέλος του οποίου θα βρει την Τσαρική Αυτοκρατορία ηττημένη. Η διατήρηση λοιπόν της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας ως φραγμού στις ρωσικές βλέψεις(επιδίωξη των Δυτικών),ή η διάλυσή της και η αντικατάστασή της από την εγκαθίδρυση της Ρωσικής Δύναμης,κατά τρόπο άμεσο ή έμμεσο,αποτελούν το διακύβευμα και την ουσία του Ανατολικού Ζητήματος. Με το Ανατολικό Ζήτημα συνδέεται πολύ στενά-μπορούμε να πούμε πως αποτελεί και μέρος του-η τύχη των Ορθόδοξων Βαλκανικών Λαών,που από τον 15ο αιώνα βρίσκονται υπό Οθωμανική Κατοχή.Στη Βαλκανική των μέσων του 18ου αιώνα Ορθόδοξοι Χριστιανοί είναι οι Έλληνες,οι Σέρβοι,οι Μαυροβούνιοι,οι Βούλγαροι και οι Ρουμάνοι(οι τελευταίοι ζουν ωστόσο υπό ειδικό καθεστώς ευρείας αυτονομίας στις Ηγεμονίες της Βλαχίας και της Μολδαβίας).Αντίθετα,το συντριπτικά μεγαλύτερο ποσοστό των Αλβανών έχει εξισλαμιστεί ήδη δύο αιώνες πριν, εγκαταλείποντας την προηγούμενη Χριστιανική Πίστη του.Μόνο κάποιοι θύλακες αλβανικών πληθυσμών,κυρίως στις νότιες περιοχές της χώρας,παραμένουν Ορθόδοξοι,ταυτιζόμενοι σταδιακά όλο και περισσότερο με το Ελληνικό Έθνος.Παρομοίως εξισλαμίζονται σε μεγάλο ποσοστό οι Σλάβοι της Βοσνίας.
Οι Μουσουλμάνοι πλέον Αλβανοί και Βόσνιοι ευθυγραμμίζονται με την Οθωμανική Διοίκηση ,αν και με κάποιες αποκλίσεις-ειδικά οι πρώτοι. Η Ρωσία αντιλαμβάνεται εγκαίρως τη θαυμάσια προοπτική που ανοίγεται μπροστά της.Ο δρόμος προς τη Μεσόγειο περνά από τα Βαλκάνια, όπου συμπαγείς Ορθόδοξοι πληθυσμοί στενάζουν υπό τον Τουρκικό Ζυγό.Η ίδια μπορεί αυτοανακηρυσσόμενη σε Προστάτιδα Δύναμη της Ορθοδοξίας να κλονίσει συθέμελα την εξουσία των Οθωμανών στην περιοχή,είτε υποκινώντας την Εξέγερση των Χριστιανών είτε παρεμβαίνοντας ως Ελευθερώτρια Δύναμη. Τα βλέμματα των Ρώσων στρέφονται κυρίως προς τους Έλληνες,οι οποίοι διαθέτουν μια σειρά από πλεονεκτήματα.Πρώτον,κατέχουν το Πατριαρχείο της Κωνσταντινούπολης με το ασύγκριτο κύρος του στον Ορθόδοξο Κόσμο.Δεύτερον,διατηρούν αρκετούς ενόπλους,ατάκτους βεβαίως-τους Κλεφταρματολούς. Τρίτον,οι Έλληνες διαθέτουν αξιόλογο αριθμό εμπορικών πλοίων και είναι θαυμάσιοι ναυτικοί.Μπορούν να αποτελέσουν το ναυτικό βραχίονα μιας Ρωσικής Αυτοκρατορίας που μόλις κάνει τα πρώτα της βήματα στο υγρό στοιχείο. Με την άνοδο της Αικατερίνης Β' στον Θρόνο των Τσάρων(1762-1796),το λεγόμενο Ελληνικό Σχέδιο αρχίζει να αποκρυσταλλώνεται και να καταρτίζεται λεπτομερώς στα Αυτοκρατορικά Επιτελεία της Αγίας Πετρούπολης.
Σε αδρές γραμμές το σχέδιο αυτό περιλαμβάνει την ανασύσταση της ΕλληνοΡωμαϊκής(Βυζαντινής) Αυτοκρατορίας,υπό νέα μορφή(ΡωσοΓραικία),με Πρωτεύουσα την αρχαία πόλη των Κωνσταντίνων. Οι Έλληνες Σύμμαχοι θα αναλάβουν μερικώς τη Διοίκηση,ωστόσο η νέα Αυτοκρατορική Δυναστεία θα είναι ρωσικής καταγωγής.Γενάρχης της θα καταστεί κάποιος Ρώσος Πρίγκηπας-αργότερα η Αικατερίνη θα σκεφθεί να χρίσει ως Αυτοκράτορα τον αγαπημένο της εγγονό Κωνσταντίνο.Επίσης,οι Έλληνες θα έχουν στα χέρια τους το εμπόριο και το Στόλο. Από το 1765 περίπου Ρώσοι Πράκτορες κατέρχονται στην Ελλάδα.Τα σχέδια αρχίζουν να τίθενται σε εφαρμογή.Η ώρα του Ξανθού Γένους πλησιάζει.
ΤΕΛΟΣ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ
ΝΙΚΗΦΟΡΟΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ