Από το Ντόμπροπολιε και το Χάρκοβο έως το Κουπιάνσκ και τη Ζαπορίζια, οι τοπικές προωθήσεις μετατρέπονται σε πίεση στις εφεδρείες, τις γραμμές επικοινωνίας και το επιχειρησιακό βάθος της Ουκρανίας.
Η εβδομάδα που ολοκληρώνεται στις 5 Οκτωβρίου δεν χαρακτηρίζεται από μία και μοναδική θεαματική διάρρηξη του μετώπου. Η εικόνα που προκύπτει είναι διαφορετική και, από επιχειρησιακής άποψης, ίσως σημαντικότερη: η ρωσική πίεση εκδηλώνεται ταυτόχρονα σε περισσότερους από έναν άξονες, δημιουργώντας ένα πλέγμα τοπικών μεταβολών που επηρεάζει σταδιακά την ελευθερία κινήσεων της ουκρανικής άμυνας.
Στο Ντόμπροπολιε, οι ρωσικές δυνάμεις διατηρούν την πίεση γύρω από την πόλη και διευρύνουν την απειλή προς το Μπελοζέρσκογιε. Στον βορρά, οι εξελίξεις στην περιοχή του Χαρκόβου και της Σούμι δείχνουν προσπάθεια διεύρυνσης της ζώνης ασφαλείας και δημιουργίας μεγαλύτερου επιχειρησιακού βάθους. Στο Κουπιάνσκ συνεχίζονται οι μάχες και οι τοπικές διεισδύσεις, χωρίς όμως να μπορεί ακόμη να υποστηριχθεί ότι έχει σημειωθεί αποφασιστική μεταβολή. Στη Ζαπορίζια, ο άξονας του Οριχίβ παραμένει ενεργός, με συνεχή πίεση πάνω στην ουκρανική αμυντική διάταξη.
Το κρίσιμο επομένως δεν είναι μόνο πόσο έδαφος μετακινήθηκε η γραμμή του μετώπου, αλλά τι συνέπειες έχουν αυτές οι μετακινήσεις για τις εφεδρείες, τις γραμμές επικοινωνίας και τη δυνατότητα του Κιέβου να μεταφέρει δυνάμεις εκεί όπου χρειάζονται. Η στρατιωτική ισχύς αποκτά πραγματική επιχειρησιακή αξία όταν περιορίζει τις επιλογές του αντιπάλου. Και ακριβώς εδώ βρίσκεται το βασικό ερώτημα της εβδομάδας: μετατρέπεται η συσσωρευμένη τοπική πίεση σε περιορισμό της ουκρανικής επιχειρησιακής ελευθερίας;
Ντόμπροπολιε: ο κρίσιμος κόμβος της εβδομάδας
Από όλους τους ενεργούς τομείς του μετώπου, ο άξονας του Ντόμπροπολιε παρουσιάζει την πιο χαρακτηριστική εικόνα της εβδομάδας: όχι μία στιγμιαία διάρρηξη της ουκρανικής άμυνας, αλλά σταδιακή μεταβολή της επιχειρησιακής γεωμετρίας. Οι ρωσικές δυνάμεις συνεχίζουν να πιέζουν από διαφορετικές κατευθύνσεις, ενώ οι μάχες δεν περιορίζονται πλέον στις εξωτερικές προσεγγίσεις της πόλης. Οι ρωσικές αναφορές περιγράφουν ταυτόχρονα μάχες μέσα στο Ντόμπροπολιε, δραστηριότητα στην Αννόβκα και προώθηση προς το Μπελοζέρσκογιε, γεγονός που αυξάνει την πίεση πάνω στον χώρο που συνδέει τον άξονα του Ντόμπροπολιε με το ευρύτερο δίκτυο επικοινωνιών προς τα δυτικά και νοτιοδυτικά.
Η εικόνα αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή το Ντόμπροπολιε δεν αποτελεί απλώς έναν ακόμη αστικό στόχο. Η περιοχή λειτουργεί ως κόμβος ανάμεσα σε πολλαπλές κατευθύνσεις επιχειρησιακής κίνησης. Η πίεση γύρω από την πόλη, σε συνδυασμό με τις εξελίξεις ανατολικά και βόρεια, αναγκάζει την ουκρανική διοίκηση να διατηρεί δυνάμεις σε έναν χώρο όπου η άμυνα δεν μπορεί να βασιστεί αποκλειστικά σε μία σταθερή γραμμή. Η ίδια η μορφή των μαχών, με μικρές ομάδες που επιχειρούν σε διαφορετικά σημεία και με συνεχή δράση μη επανδρωμένων συστημάτων, δυσκολεύει την αποτύπωση μιας κλασικής, συνεχούς γραμμής μετώπου.
Αυτό είναι σημαντικό και για την ερμηνεία της λέξης «περικύκλωση». Στην περιοχή δεν έχουμε την κλασική εικόνα μιας μεγάλης δύναμης που έχει απομονωθεί απόλυτα μέσα σε έναν κλειστό δακτύλιο. Οι διαθέσιμες αναφορές περιγράφουν ένα πολύ πιο σύνθετο περιβάλλον, όπου μικρές ρωσικές και ουκρανικές ομάδες μπορούν να βρίσκονται σε αλληλοεπικαλυπτόμενες ζώνες δράσης, ενώ η χρήση drones μεταφέρει μεγάλο μέρος της μάχης από την κατοχή μιας συνεχούς γραμμής στην επιτήρηση, παρεμπόδιση και προσβολή των διαδρομών κίνησης.
Επομένως, το πραγματικό ζήτημα δεν είναι αν μπορούμε να σχεδιάσουμε έναν τέλειο κύκλο γύρω από το Ντόμπροπολιε στον χάρτη. Είναι αν οι διαθέσιμες διαδρομές ανεφοδιασμού και μετακίνησης παραμένουν λειτουργικές και με ποιο κόστος.
Σε αυτό το σημείο αποκτά ιδιαίτερη σημασία η κατεύθυνση προς το Μπελοζέρσκογιε. Οι ρωσικές αναφορές για προώθηση βόρεια και ανατολικά του Ντόμπροπολιε, καθώς και για την κατάληψη του Νοβοβοντιάνογιε ανατολικά του Μπελοζέρσκογιε, δείχνουν προσπάθεια διεύρυνσης του χώρου πίεσης και όχι απλώς μετωπικής επίθεσης στην ίδια την πόλη. Παράλληλα, οι αναφορές για ουκρανικές αντεπιθέσεις στον ίδιο τομέα δείχνουν ότι η ουκρανική πλευρά εξακολουθεί να διαθέτει τη δυνατότητα να επιχειρεί ενεργά και να αμφισβητεί τις ρωσικές προωθήσεις.
Η εξέλιξη αυτή είναι κρίσιμη για έναν ακόμη λόγο. Όσο η ρωσική πίεση επεκτείνεται προς τις οδικές αρτηρίες και τις πλευρικές προσεγγίσεις του Ντόμπροπολιε, η ουκρανική διοίκηση δεν αντιμετωπίζει πλέον μόνο το πρόβλημα της υπεράσπισης μιας πόλης. Αντιμετωπίζει το πρόβλημα της διατήρησης ενός λειτουργικού δικτύου μετακίνησης μέσα σε έναν χώρο όπου οι ρωσικές δυνάμεις μπορούν να ασκούν πυκνή επιτήρηση και προσβολή με drones, πυροβολικό και άλλα μέσα.
Εδώ ακριβώς εμφανίζεται η διαφορά ανάμεσα στην κατοχή εδάφους και στον επιχειρησιακό έλεγχο. Μια οδός μπορεί να παραμένει τυπικά ανοικτή και ταυτόχρονα να έχει χάσει μεγάλο μέρος της επιχειρησιακής της χρησιμότητας, εάν η μετακίνηση προσωπικού, πυρομαχικών ή βαρέος εξοπλισμού γίνεται πλέον υπό συνεχή απειλή. Αντίστροφα, μια ρωσική διείσδυση δεν σημαίνει αυτομάτως ότι ολόκληρη η περιοχή έχει περάσει υπό πλήρη ρωσικό έλεγχο.
Η εβδομάδα στο Ντόμπροπολιε επομένως δεν πρέπει να διαβαστεί ως μια απλή ακολουθία καταλήψεων οικισμών. Η ουσία βρίσκεται στη συσσώρευση πίεσης γύρω από έναν κόμβο που συνδέεται με ευρύτερες επιχειρησιακές κατευθύνσεις. Η Ρωσία επιδιώκει να μετατρέψει τις τοπικές προωθήσεις σε μεγαλύτερο χώρο ελιγμού, ενώ η Ουκρανία προσπαθεί να διατηρήσει τις οδούς μετακίνησης και να αποτρέψει τη μετατροπή της τοπικής πίεσης σε βαθύτερη επιχειρησιακή απειλή.
Γι' αυτό και το Ντόμπροπολιε αποτελεί το πιο καθαρό παράδειγμα του βασικού φαινομένου αυτής της εβδομάδας: η μάχη δεν διεξάγεται πλέον μόνο για το ποιος κατέχει έναν οικισμό, αλλά για το ποιος μπορεί να κινεί δυνάμεις μέσα και γύρω από αυτόν τον οικισμό χωρίς να χάνει την επιχειρησιακή του ελευθερία.
Χάρκοβο και Σούμι: διεύρυνση του βόρειου επιχειρησιακού βάθους
Στον βόρειο τομέα, η εικόνα της εβδομάδας παρουσιάζει μια διαφορετική μορφή πίεσης. Δεν πρόκειται για προσπάθεια άμεσης κατάληψης του Χαρκόβου ή της Σούμι, αλλά για σταδιακή διεύρυνση της ζώνης επιχειρήσεων κοντά στα σύνορα και δημιουργία μεγαλύτερου ρωσικού επιχειρησιακού βάθους. Οι ρωσικές αναφορές των τελευταίων ημερών περιγράφουν συνεχείς μάχες στην περιοχή του Βόρειου Χαρκόβου, μαζί με προωθήσεις και κατάληψη θέσεων σε μια σειρά οικισμών και σημείων που βρίσκονται μπροστά από τις κύριες ουκρανικές αμυντικές διατάξεις.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η περιοχή γύρω από τη Vysokaya Yaruga, το Nesternoye, το Rublyanoye και το Grachevka. Η διαδοχική εμφάνιση αυτών των σημείων στις επικαιροποιημένες χαρτογραφικές καταγραφές δείχνει ότι η μεταβολή δεν περιορίζεται σε ένα μεμονωμένο χωριό. Η ρωσική πλευρά επιχειρεί να διευρύνει τη ζώνη ελέγχου και να δημιουργήσει συνεχώς καλύτερες συνθήκες για περαιτέρω δράση στην περιοχή του Χαρκόβου.
Το ίδιο ισχύει και για την περιοχή του Trav'yanskoye Reservoir. Ρωσικές αναφορές υποστηρίζουν ότι οι προγεφυρώσεις που είχαν δημιουργηθεί στις δύο πλευρές της περιοχής έχουν πλέον συνδεθεί επιχειρησιακά. Η συγκεκριμένη αναφορά πρέπει να αντιμετωπιστεί ως ρωσική εκτίμηση και όχι ως πλήρως ανεξάρτητα επιβεβαιωμένο γεγονός. Ωστόσο, εάν η εικόνα αυτή συνεχιστεί, η σημασία της βρίσκεται στο ότι περιορίζει σταδιακά τον χώρο στον οποίο η ουκρανική πλευρά μπορεί να οργανώνει αντεπιθέσεις και να μετακινεί δυνάμεις χωρίς να βρίσκεται υπό άμεση πίεση.
Παράλληλα, οι μάχες γύρω από το Volchansk εξακολουθούν να έχουν σημασία. Η περιοχή λειτουργεί ως ένας από τους βασικούς χώρους όπου η ρωσική πλευρά μπορεί να διατηρεί πίεση πάνω στις ουκρανικές δυνάμεις του βορειοανατολικού Χαρκόβου. Οι πρόσφατες αναφορές για μικρές αλλά σταθερές προωθήσεις δείχνουν ότι η δραστηριότητα δεν έχει μετατραπεί σε μία ενιαία μεγάλη επίθεση, αλλά σε συνεχή φθορά και αναζήτηση τοπικών ρηγμάτων.
Ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η παράλληλη εξέλιξη στη Σούμι. Εδώ η ρωσική δραστηριότητα φαίνεται να έχει ως βασικό στόχο τη διεύρυνση της συνοριακής ζώνης και όχι την άμεση επίθεση στην ίδια την πόλη. Οι αναφορές για επιχειρήσεις γύρω από Kiyanitsa, Krapovshchina και Maryino, καθώς και για δραστηριότητα προς την κατεύθυνση του Glukhov και της Krasnopol, εντάσσονται σε αυτή τη λογική.
Η κατάληψη του Maryino, όπως αναφέρεται από τη ρωσική πλευρά, έχει σημασία κυρίως ως μέρος της συνολικής διαμόρφωσης της συνοριακής ζώνης. Δεν πρέπει να μεταφράζεται αυτομάτως σε «ρωσική προέλαση προς τη Σούμι». Η απόσταση, η μορφολογία του εδάφους και η ύπαρξη ενδιάμεσων ουκρανικών θέσεων εξακολουθούν να αποτελούν κρίσιμους παράγοντες.
Η στρατιωτική λογική πίσω από αυτή τη δραστηριότητα είναι περισσότερο σύνθετη. Μια διευρυμένη ζώνη ασφαλείας στα σύνορα μπορεί να μειώσει την αποτελεσματικότητα ουκρανικών συγκεντρώσεων, να αυξήσει την απόσταση από την οποία μπορούν να χρησιμοποιηθούν ορισμένα μέσα πυρός και να υποχρεώσει την ουκρανική διοίκηση να διατηρεί δυνάμεις σε περισσότερες κατευθύνσεις.
Εδώ εμφανίζεται ξανά η έννοια της επιχειρησιακής ελευθερίας.
Εάν η Ουκρανία χρειάζεται να διατηρεί σημαντικές δυνάμεις τόσο απέναντι στο Χάρκοβο όσο και απέναντι στη Σούμι, ενώ ταυτόχρονα αντιμετωπίζει πίεση στο Ντόμπροπολιε, στο Κουπιάνσκ και στη Ζαπορίζια, τότε το πρόβλημα δεν είναι απλώς η απώλεια ενός ακόμη οικισμού. Είναι η ανάγκη κατανομής περιορισμένων εφεδρειών σε περισσότερα ενεργά μέτωπα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η βόρεια ζώνη έχει ήδη δημιουργήσει στρατηγική κατάρρευση της ουκρανικής άμυνας. Τα διαθέσιμα στοιχεία δεν υποστηρίζουν μια τέτοια διατύπωση. Υποστηρίζουν όμως την εκτίμηση ότι η Ρωσία επιδιώκει να διευρύνει το μέτωπο των υποχρεώσεων της ουκρανικής διοίκησης, αυξάνοντας τον αριθμό των περιοχών στις οποίες απαιτείται συνεχής επιτήρηση, άμυνα και δυνατότητα άμεσης αντίδρασης.
Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό όταν εξετάζεται μαζί με το Ντόμπροπολιε. Μεμονωμένα, κάθε μία από αυτές τις εξελίξεις μπορεί να φαίνεται περιορισμένη. Σε συνδυασμό, όμως, δημιουργούν ένα διαφορετικό επιχειρησιακό πρόβλημα: η ουκρανική πλευρά καλείται να αντιμετωπίσει ταυτόχρονα πιέσεις σε διαφορετικές γεωγραφικές κατευθύνσεις, χωρίς να είναι πάντοτε σαφές ποιος από αυτούς τους άξονες θα αποτελέσει το σημείο της επόμενης μεγάλης προσπάθειας.
Και εδώ βρίσκεται η ουσία της βόρειας εξέλιξης της εβδομάδας. Η Ρωσία δεν χρειάζεται να κινηθεί προς το Χάρκοβο ή τη Σούμι για να επηρεάσει τη στρατηγική τους σημασία. Αρκεί να διαμορφώσει έναν χώρο στον οποίο η ουκρανική διοίκηση θα πρέπει να δεσμεύει δυνάμεις, να μετακινεί εφεδρείες και να προστατεύει υποδομές και γραμμές επικοινωνίας.
Το βόρειο μέτωπο, επομένως, λειτουργεί περισσότερο ως μηχανισμός δέσμευσης ουκρανικών πόρων και δημιουργίας επιχειρησιακού βάθους παρά ως άμεσος διάδρομος προς τις δύο μεγάλες πόλεις. Η πραγματική του αξία θα κριθεί από το εάν η πίεση αυτή μπορεί να διατηρηθεί και να συνδυαστεί με τις εξελίξεις στους υπόλοιπους άξονες.
Έτσι, από το Ντόμπροπολιε μέχρι το Χάρκοβο και τη Σούμι, αρχίζει να εμφανίζεται το ίδιο μοτίβο: τοπικές μεταβολές που αποκτούν μεγαλύτερη σημασία όχι λόγω του μεγέθους τους, αλλά λόγω της επίδρασής τους στις επιλογές του αντιπάλου.
Κουπιάνσκ: πίεση χωρίς ακόμη αποφασιστική μεταβολή
Ο άξονας του Κουπιάνσκ παρουσιάζει μια εικόνα διαφορετική από εκείνη του Ντόμπροπολιε. Εδώ το βασικό χαρακτηριστικό της εβδομάδας δεν είναι μια σαφής επιχειρησιακή διάρρηξη, αλλά η συνεχής πίεση πάνω σε έναν κρίσιμο κόμβο επικοινωνιών, με μάχες σε πολλαπλά σημεία γύρω από την πόλη και κατά μήκος της κατεύθυνσης προς τον Όσκιλ.
Οι ρωσικές αναφορές περιγράφουν παρουσία και δράση μικρών ομάδων μέσα και γύρω από τον Κουπιάνσκ, ενώ ταυτόχρονα συνεχίζονται οι συγκρούσεις προς τα δυτικά και βορειοδυτικά, στην περιοχή του Zapadnoye και της Kondrashovka. Η εικόνα που προκύπτει δεν είναι μιας ενιαίας ρωσικής γραμμής που έχει ήδη καταλάβει ολόκληρη την πόλη. Αντίθετα, πρόκειται για ένα σύνθετο περιβάλλον όπου μικρές ομάδες επιχειρούν σε διαφορετικά σημεία, με την κατοχή και τον έλεγχο να παραμένουν σε αρκετές περιοχές αμφισβητούμενα.
Αυτή η διάκριση είναι κρίσιμη. Ο Κουπιάνσκ δεν μπορεί να παρουσιαστεί ως «πεσμένος» επειδή ρωσικές ομάδες έχουν διεισδύσει σε τμήμα του αστικού χώρου. Η παρουσία μιας ομάδας σε έναν οικιστικό τομέα δεν ισοδυναμεί αυτομάτως με πλήρη επιχειρησιακό έλεγχο της πόλης. Για να αποκτήσει πραγματική στρατηγική σημασία μια τέτοια εξέλιξη, θα πρέπει να συνδυαστεί με σταθεροποίηση των θέσεων, έλεγχο βασικών οδικών αξόνων και περιορισμό της δυνατότητας της ουκρανικής πλευράς να ενισχύει ή να ανεφοδιάζει τις δυνάμεις της.
Και ακριβώς εκεί βρίσκεται η σημασία του Κουπιάνσκ.
Η πόλη αποτελεί έναν από τους σημαντικούς κόμβους του βορειοανατολικού μετώπου, καθώς συνδέεται με το οδικό και σιδηροδρομικό δίκτυο της περιοχής και με την ευρύτερη κατεύθυνση του Όσκιλ. Συνεπώς, η πίεση πάνω στον Κουπιάνσκ δεν χρειάζεται να καταλήξει άμεσα σε κατάληψη της πόλης για να έχει επιχειρησιακό αποτέλεσμα. Η συνεχής απειλή μπορεί από μόνη της να αυξήσει το κόστος της ουκρανικής διοίκησης για τη διατήρηση και τον ανεφοδιασμό των δυνάμεων στην περιοχή.
Ταυτόχρονα, η ουκρανική πλευρά εξακολουθεί να επιχειρεί ενεργά. Οι αναφορές για προσπάθειες επίθεσης προς την κατεύθυνση του Όσκιλ δείχνουν ότι το μέτωπο δεν έχει μετατραπεί σε μονόπλευρη ρωσική προέλαση. Η Ουκρανία εξακολουθεί να διαθέτει δυνατότητα τοπικών αντεπιθέσεων και να προσπαθεί να περιορίσει τις ρωσικές διεισδύσεις.
Αυτό δημιουργεί μια ιδιαίτερη μορφή μάχης. Η Ρωσία επιχειρεί να αυξήσει τη διείσδυση και να δημιουργήσει περισσότερα σημεία πίεσης, ενώ η Ουκρανία προσπαθεί να εμποδίσει τη σύνδεση αυτών των τοπικών διεισδύσεων σε μια συνεχή επιχειρησιακή προώθηση.
Η ίδια η γεωγραφία του Κουπιάνσκ ευνοεί αυτή τη σταδιακή διαδικασία. Ο ποταμός Όσκιλ και το δίκτυο των οικισμών και δρόμων γύρω από αυτόν δημιουργούν ένα περιβάλλον όπου ο έλεγχος των περασμάτων και των γραμμών ανεφοδιασμού μπορεί να είναι εξίσου σημαντικός με την κατάληψη ενός αστικού τετραγώνου. Όσο αυξάνεται η ρωσική παρουσία στις προσεγγίσεις, τόσο περισσότερο η ουκρανική πλευρά πρέπει να επενδύει σε επιτήρηση, άμυνα και προστασία των διαδρομών που οδηγούν προς την περιοχή.
Εδώ επανέρχεται το βασικό ζήτημα της εβδομάδας: η μάχη για τον χώρο μετατρέπεται σε μάχη για την ελευθερία κίνησης.
Ένας δρόμος που παραμένει ανοικτός στον χάρτη μπορεί να γίνει επιχειρησιακά προβληματικός εάν βρίσκεται συνεχώς υπό παρατήρηση και προσβολή από FPV drones, πυροβολικό ή άλλα μέσα. Αντίστοιχα, μια μικρή ρωσική διείσδυση μπορεί να αποκτήσει δυσανάλογη σημασία εάν αναγκάσει την ουκρανική πλευρά να μετακινήσει πρόσθετες δυνάμεις για να την εξαλείψει.
Αυτό εξηγεί γιατί ο Κουπιάνσκ πρέπει να εξετάζεται μαζί με τις εξελίξεις στον βόρειο τομέα και όχι απομονωμένα. Στα βόρεια του Χαρκόβου και της Σούμι δημιουργείται μία παράλληλη πίεση, ενώ στον Κουπιάνσκ η Ρωσία διατηρεί έναν ακόμη ενεργό άξονα στον οποίο απαιτείται ουκρανική δέσμευση δυνάμεων.
Δεν σημαίνει ότι όλες αυτές οι ενέργειες αποτελούν τμήμα ενός ενιαίου σχεδίου που έχει ήδη αποδειχθεί επιχειρησιακά. Αυτό θα ήταν άλμα από την ένδειξη στο συμπέρασμα. Η πιο ασφαλής εκτίμηση είναι ότι η ταυτόχρονη ενεργοποίηση διαφορετικών αξόνων αυξάνει την πολυπλοκότητα της ουκρανικής άμυνας και περιορίζει την ικανότητα συγκέντρωσης εφεδρειών σε ένα μόνο σημείο.
Η εξέλιξη του Κουπιάνσκ επομένως θα πρέπει να παρακολουθείται όχι μόνο με βάση το αν θα υπάρξει κάποια ανακοίνωση για κατάληψη συγκεκριμένου τμήματος της πόλης, αλλά κυρίως με βάση τρία στοιχεία:
πρώτον, εάν οι ρωσικές μικρές ομάδες μπορέσουν να μετατρέψουν τις τοπικές διεισδύσεις σε σταθερές θέσεις·
δεύτερον, εάν η πίεση επεκταθεί προς τις βασικές οδούς και τις διαβάσεις του Όσκιλ·
και τρίτον, εάν η ουκρανική πλευρά αναγκαστεί να μεταφέρει σημαντικές εφεδρείες στον συγκεκριμένο τομέα εις βάρος άλλων ενεργών αξόνων.
Μέχρι στιγμής, η εικόνα δεν δικαιολογεί την περιγραφή μιας αποφασιστικής ρωσικής νίκης στον Κουπιάνσκ. Δικαιολογεί όμως την εκτίμηση ότι ο άξονας βρίσκεται υπό σταθερή και αυξανόμενη επιχειρησιακή πίεση.
Και αυτή ακριβώς η διαφορά έχει σημασία. Το ζητούμενο δεν είναι να βαφτιστεί κάθε τοπική διείσδυση «κατάρρευση». Το ζητούμενο είναι να κατανοηθεί πότε οι μικρές διεισδύσεις, οι πιέσεις στις γραμμές επικοινωνίας και η ανάγκη συνεχούς ενίσχυσης αρχίζουν να μεταβάλλουν τη συνολική ισορροπία του τομέα.
Στον Κουπιάνσκ, αυτό το σημείο δεν έχει ακόμη αποδειχθεί ότι έχει ξεπεραστεί. Η διαδικασία όμως βρίσκεται σε εξέλιξη.
Ζαπορίζια και Οριχίβ: πίεση πάνω στη δεύτερη γραμμή της άμυνας
Στη Ζαπορίζια, η εικόνα της εβδομάδας παρουσιάζει και πάλι έντονη δραστηριότητα, χωρίς όμως να δικαιολογεί ακόμη την περιγραφή μιας συνολικής κατάρρευσης του ουκρανικού μετώπου. Το κέντρο βάρους βρίσκεται στον άξονα του Οριχίβ και στις περιοχές δυτικά και βορειοδυτικά του, όπου οι ρωσικές δυνάμεις επιχειρούν να αυξήσουν την πίεση πάνω στις ουκρανικές αμυντικές θέσεις και να αξιοποιήσουν τις προηγούμενες τοπικές μεταβολές.
Οι ρωσικές αναφορές περιγράφουν μάχες στην περιοχή του Preobrazhenka, Omelnyk και Yurkovka, ενώ παράλληλα συνεχίζεται η δραστηριότητα προς Stepnogorsk, Plavni και Primorsk. Η εικόνα αυτή έχει σημασία επειδή δημιουργεί περισσότερα από ένα σημεία στα οποία η ουκρανική πλευρά πρέπει να διατηρεί δυνάμεις και μέσα. Δεν πρόκειται, επομένως, απλώς για μία επίθεση προς έναν συγκεκριμένο οικισμό, αλλά για προσπάθεια διατήρησης συνεχούς πίεσης σε ένα ευρύτερο τμήμα του μετώπου.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται στην εκτίμηση ότι ο αμυντικός χώρος του Οριχίβ «καταρρέει». Η διατύπωση αυτή εμφανίζεται σε ρωσικές αναλύσεις, όμως τα ίδια τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι η κατάσταση παραμένει πιο σύνθετη. Υπάρχουν ρωσικές προωθήσεις και έντονη πίεση, αλλά δεν έχει αποδειχθεί ότι ολόκληρη η ουκρανική αμυντική διάταξη έχει περάσει υπό ρωσικό έλεγχο. Η διάκριση αυτή είναι απαραίτητη, ιδιαίτερα όταν εξετάζουμε έναν χώρο με ισχυρές και διαδοχικές αμυντικές θέσεις.
Η στρατιωτική σημασία του Οριχίβ βρίσκεται ακριβώς στη θέση του μέσα στη γεωγραφία της Ζαπορίζια. Η περιοχή αποτελεί τμήμα μιας ευρύτερης αμυντικής ζώνης που προστατεύει τις κατευθύνσεις προς τα δυτικά και νοτιοδυτικά. Επομένως, η σταδιακή μετατόπιση των μαχών προς τις επόμενες γραμμές δεν σημαίνει αυτομάτως ότι η Ρωσία έχει διασπάσει το σύνολο του αμυντικού συστήματος. Σημαίνει όμως ότι η Ουκρανία πρέπει να υπερασπίζεται περισσότερες θέσεις σε μικρότερο επιχειρησιακό βάθος.
Αυτό αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία όταν συνδυάζεται με τη δράση των drones.
Στη Ζαπορίζια, όπως και στους υπόλοιπους ενεργούς τομείς, η χρήση FPV και fiber-optic drones αυξάνει τη δυνατότητα συνεχούς παρατήρησης και προσβολής μικρών στόχων, οχημάτων, θέσεων πυροβολικού και ομάδων πεζικού. Τα fiber-optic συστήματα μειώνουν σημαντικά την εξάρτησή τους από κλασικές ασύρματες ζεύξεις και συνεπώς περιορίζουν την αποτελεσματικότητα ορισμένων μορφών ηλεκτρονικού πολέμου. Αυτό δεν σημαίνει ότι είναι άτρωτα, αλλά ότι μεταβάλλουν την ισορροπία ανάμεσα στην ηλεκτρονική προστασία και στην τακτική επιτήρηση.
Η εξέλιξη αυτή έχει άμεση σχέση με τον τρόπο με τον οποίο διεξάγεται σήμερα η μάχη στη Ζαπορίζια. Οι μικρές προωθήσεις μπορούν να υποστηριχθούν από ένα πυκνό πλέγμα επιτήρησης, ενώ οι συγκεντρώσεις δυνάμεων και οχημάτων γίνονται όλο και πιο δύσκολο να παραμείνουν κρυφές. Αυτό περιορίζει την ικανότητα μιας πλευράς να συγκεντρώνει μεγάλες δυνάμεις για μια αιφνιδιαστική αντεπίθεση.
Η ίδια λογική εφαρμόζεται και στις ρωσικές δυνάμεις. Η παρουσία FPV και άλλων συστημάτων επιτήρησης δεν επιτρέπει σε καμία πλευρά να κινείται ανενόχλητη. Συνεπώς, η εξέλιξη της μάχης εξαρτάται όλο και περισσότερο από την ικανότητα μικρών ομάδων να εκμεταλλεύονται περιορισμένα παράθυρα ευκαιρίας, να κινούνται γρήγορα και να εγκαθίστανται πριν δεχθούν προσβολή.
Σε αυτό το περιβάλλον, η ρωσική πίεση στον Οριχίβ αποκτά μεγαλύτερη σημασία από την ίδια την έκταση της εδαφικής προώθησης. Εάν οι ρωσικές δυνάμεις μπορούν να διατηρούν σταθερή πίεση σε περισσότερα σημεία ταυτόχρονα, η ουκρανική πλευρά υποχρεώνεται να διατηρεί περισσότερες εφεδρείες κοντά στην πρώτη γραμμή και να ενισχύει διαδοχικά τις θέσεις που απειλούνται.
Το αποτέλεσμα είναι μια μορφή σταδιακής επιχειρησιακής συμπίεσης.
Δεν απαιτείται απαραίτητα μία μεγάλη διάρρηξη. Αρκεί η συνεχής μεταφορά της πίεσης από τη μία θέση στην επόμενη, ώστε η άμυνα να αναγκάζεται να καταναλώνει ανθρώπινο δυναμικό, πυρομαχικά και χρόνο για να διατηρεί τις ίδιες περίπου γραμμές.
Παράλληλα, η δραστηριότητα προς Stepnogorsk και τον ευρύτερο χώρο της δυτικής Ζαπορίζιας δημιουργεί ένα ακόμη επίπεδο πολυπλοκότητας. Όσο περισσότερα σημεία ενεργοποιούνται, τόσο δυσκολότερη γίνεται η συγκέντρωση ουκρανικών εφεδρειών σε έναν μόνο άξονα. Δεν μπορούμε ακόμη να υποστηρίξουμε ότι οι διαφορετικές ρωσικές επιχειρήσεις αποτελούν μία ενιαία επιχείρηση που έχει ήδη οδηγήσει σε επιχειρησιακή διάσπαση. Μπορούμε όμως να διαπιστώσουμε ότι η γεωγραφική διασπορά της πίεσης αυξάνει το κόστος της ουκρανικής άμυνας.
Και εδώ επιστρέφουμε στο βασικό ερώτημα του άρθρου.
Ποιος ελέγχει πραγματικά τον χώρο και ποιος απλώς κατέχει συγκεκριμένα σημεία πάνω στον χάρτη;
Μια ρωσική προώθηση σε έναν οικισμό δεν αρκεί για να θεωρηθεί ότι ολόκληρος ο επιχειρησιακός τομέας έχει αλλάξει χέρια. Αν όμως η προώθηση συνοδεύεται από δυνατότητα πυρών σε δρόμους, πίεση στις εφεδρείες, καταστροφή μέσων και υποχρέωση του αντιπάλου να μεταφέρει δυνάμεις από άλλους τομείς, τότε η πραγματική της αξία είναι πολύ μεγαλύτερη από την έκταση που φαίνεται στον χάρτη.
Η Ζαπορίζια επομένως αποτελεί το επόμενο παράδειγμα της ίδιας διαδικασίας που παρατηρήσαμε στο Ντόμπροπολιε, στο Χάρκοβο και στον Κουπιάνσκ. Η ρωσική πλευρά επιχειρεί να μετατρέψει την τακτική πίεση σε επιχειρησιακή αλληλουχία, όπου κάθε νέα τοπική πίεση αυξάνει το κόστος διατήρησης της ουκρανικής άμυνας.
Μέχρι τις 5 Οκτωβρίου, η εικόνα δεν επιτρέπει να μιλήσουμε για αποφασιστική διάρρηξη του άξονα του Οριχίβ. Επιτρέπει όμως να μιλήσουμε για έναν ενεργό τομέα στον οποίο η ρωσική πλευρά διατηρεί την πρωτοβουλία πίεσης και προσπαθεί να μεταφέρει σταδιακά τη μάχη βαθύτερα στην ουκρανική αμυντική διάταξη.
Και αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο στοιχείο: η αξία της Ζαπορίζια αυτή την εβδομάδα δεν βρίσκεται σε μία μεμονωμένη κατάληψη, αλλά στο γεγονός ότι προστίθεται σε ένα ήδη διευρυμένο σύστημα πίεσης που εκτείνεται από τον βορρά μέχρι το Ντόμπροπολιε και τον κεντρικό τομέα του μετώπου.
Ο πόλεμος των drones: όταν η γραμμή του μετώπου γίνεται ζώνη επιτήρησης
Η εικόνα που διαμορφώνεται στους διαφορετικούς τομείς του μετώπου δεν μπορεί να κατανοηθεί χωρίς τον ολοένα μεγαλύτερο ρόλο των μη επανδρωμένων συστημάτων. Από το Ντόμπροπολιε μέχρι το Κουπιάνσκ και τη Ζαπορίζια, η μάχη διεξάγεται πλέον μέσα σε ένα περιβάλλον όπου η κίνηση ακόμη και μικρών ομάδων μπορεί να εντοπιστεί, να παρακολουθηθεί και να προσβληθεί σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα.
Οι ρωσικές επιχειρησιακές αναφορές δίνουν ιδιαίτερη έμφαση στη χρήση FPV drones, fiber-optic drones, Lancet και συστημάτων ηλεκτρονικού πολέμου, παράλληλα με το πυροβολικό και τα μέσα αεροπορικής προσβολής. Η σημασία τους δεν βρίσκεται μόνο στον αριθμό των καταστροφών που αποδίδονται σε κάθε σύστημα. Βρίσκεται κυρίως στη μεταβολή του ίδιου του τρόπου με τον οποίο μπορούν να κινηθούν οι δυνάμεις στο πεδίο.
Το παραδοσιακό πρόβλημα της χερσαίας επίθεσης ήταν η προσέγγιση του στόχου χωρίς να αποκαλυφθεί η δύναμη που κινείται προς αυτόν. Στο σημερινό περιβάλλον, το πρόβλημα είναι πολύ μεγαλύτερο: ακόμη και όταν μια δύναμη καταφέρει να πλησιάσει, πρέπει να μπορεί να διατηρήσει τη θέση της, να ανεφοδιαστεί και να δεχθεί ενισχύσεις χωρίς να εντοπιστεί και να προσβληθεί.
Έτσι, η μάχη δεν διεξάγεται μόνο στην πρώτη γραμμή. Διεξάγεται πάνω από τις γραμμές επικοινωνίας, στις διαδρομές ανεφοδιασμού, στα σημεία συγκέντρωσης και στις περιοχές όπου μετακινούνται οι εφεδρείες.
Αυτό εξηγεί και γιατί η έννοια της «προώθησης» χρειάζεται πλέον μεγαλύτερη προσοχή. Μια μικρή ομάδα μπορεί να εισέλθει σε έναν οικισμό χωρίς αυτό να σημαίνει ότι ολόκληρος ο χώρος έχει σταθεροποιηθεί. Για να μετατραπεί η διείσδυση σε πραγματικό επιχειρησιακό κέρδος, απαιτείται συνεχής επιτήρηση, καταστολή των ουκρανικών θέσεων, προστασία των δικών της διαδρομών και δυνατότητα μεταφοράς νέων δυνάμεων.
Εδώ τα fiber-optic FPV αποκτούν ιδιαίτερη σημασία. Η χρήση καλωδίου οπτικής ίνας για τη σύνδεση του drone με τον χειριστή περιορίζει σημαντικά την εξάρτηση από ασύρματη επικοινωνία και επομένως μειώνει την αποτελεσματικότητα ορισμένων κλασικών μεθόδων ηλεκτρονικής παρεμβολής. Αυτό δεν τα καθιστά άτρωτα ούτε σημαίνει ότι ο ηλεκτρονικός πόλεμος χάνει τη σημασία του. Σημαίνει ότι η σχέση ανάμεσα σε επίθεση και ηλεκτρονική άμυνα μετακινείται σε ένα νέο επίπεδο.
Η απάντηση σε αυτή την εξέλιξη δεν είναι μόνο περισσότερη παρεμβολή. Είναι συνδυασμός καμουφλάζ, διασποράς, ταχύτητας, αντιαεροπορικής προστασίας μικρής εμβέλειας, δικών τους drones και αλλαγής των διαδικασιών μετακίνησης. Το αποτέλεσμα είναι ότι η συγκέντρωση μεγάλου αριθμού ανδρών ή οχημάτων σε ένα σημείο γίνεται όλο και πιο επικίνδυνη.
Το ίδιο ισχύει για τις εφεδρείες.
Σε ένα μέτωπο όπου η παρατήρηση έχει γίνει σχεδόν συνεχής, η μεταφορά μιας ενισχυμένης μονάδας από έναν τομέα σε έναν άλλο δεν είναι απλώς ζήτημα χρόνου και απόστασης. Είναι ζήτημα του κατά πόσο η μετακίνηση μπορεί να πραγματοποιηθεί χωρίς να αποκαλυφθεί και να προσβληθεί πριν φτάσει στον προορισμό της.
Αυτό δίνει ιδιαίτερη σημασία στις εξελίξεις που καταγράψαμε στους προηγούμενους άξονες. Η πίεση στο Ντόμπροπολιε, στο βόρειο Χάρκοβο, στη Σούμι, στο Κουπιάνσκ και στη Ζαπορίζια αποκτά μεγαλύτερη επιχειρησιακή αξία όταν εξετάζεται μέσα σε αυτό το περιβάλλον.
Εάν ένας τομέας χρειάζεται ενισχύσεις, αλλά οι διαδρομές προς αυτόν βρίσκονται υπό συνεχή παρατήρηση και προσβολή, τότε η ανάγκη ενίσχυσης γίνεται από μόνη της επιχειρησιακό κόστος.
Ακριβώς εδώ συναντώνται οι δύο μεγάλες τάσεις που χαρακτηρίζουν τη συγκεκριμένη εβδομάδα:
η γεωγραφική διεύρυνση της πίεσης και η τεχνολογική συμπίεση του πεδίου μάχης.
Η πρώτη αυξάνει τον αριθμό των σημείων στα οποία πρέπει να αντιδράσει η ουκρανική διοίκηση. Η δεύτερη αυξάνει το κόστος κάθε αντίδρασης.
Τα drones, επομένως, δεν αποτελούν απλώς ένα νέο όπλο στο οπλοστάσιο των δύο πλευρών. Αλλάζουν τη σχέση ανάμεσα στην κίνηση, την απόσταση και τον χρόνο. Μια μονάδα μπορεί να βρίσκεται αρκετά μακριά από την πρώτη γραμμή και παρ' όλα αυτά να βρίσκεται μέσα σε μια ενεργή ζώνη προσβολής.
Αυτό έχει άμεση συνέπεια και στη λογική των επιθετικών επιχειρήσεων. Η κατάληψη ενός χωριού δεν αποτελεί πλέον το τέλος της μάχης. Είναι μόνο το πρώτο στάδιο. Ακολουθούν η εκκαθάριση, η εγκατάσταση, η προστασία των διαδρομών, η εξουδετέρωση των ουκρανικών σημείων πυρός και η δημιουργία συνθηκών για την επόμενη προώθηση.
Με τον ίδιο τρόπο, η απώλεια ενός μικρού οικισμού δεν σημαίνει αυτομάτως απώλεια ολόκληρου του αμυντικού τομέα. Η πλευρά που υποχωρεί μπορεί να διατηρεί πυρά, εφεδρείες και δυνατότητα αντεπίθεσης από την επόμενη γραμμή.
Γι' αυτό και η πραγματική μέτρηση της προόδου δεν μπορεί να βασίζεται αποκλειστικά στον χάρτη.
Πρέπει να εξετάζεται μαζί με το πόσο εύκολα μπορεί μια δύναμη να κινείται, να ανεφοδιάζεται, να ενισχύεται και να διατηρεί τις θέσεις που κατέλαβε.
Εδώ επιστρέφουμε ξανά στο κεντρικό αξίωμα της ανάλυσής μας:
Power ≠ Control.
Η στρατιωτική ισχύς δημιουργεί δυνατότητες. Ο πραγματικός επιχειρησιακός έλεγχος εμφανίζεται όταν αυτές οι δυνατότητες μετατρέπονται σε διαρκή ελευθερία κινήσεων και ταυτόχρονα περιορίζουν την ελευθερία κινήσεων του αντιπάλου.
Και αυτό ακριβώς είναι που πρέπει να εξετάσουμε στο επόμενο μέρος: αν οι επιμέρους ρωσικές προωθήσεις της εβδομάδας έχουν αρχίσει να παράγουν τέτοιο συσσωρευτικό αποτέλεσμα ή αν παραμένουν ακόμη ξεχωριστές τακτικές επιτυχίες.
Από την τακτική προώθηση στην επιχειρησιακή πίεση
Μέχρι αυτό το σημείο, οι εξελίξεις της εβδομάδας μπορούν να φαίνονται ως μια σειρά από ξεχωριστές τοπικές μάχες: Ντόμπροπολιε, Χάρκοβο και Σούμι, Κουπιάνσκ, Ζαπορίζια. Η πραγματική τους σημασία όμως αρχίζει να γίνεται ορατή μόνο όταν εξεταστούν ως ενιαίο επιχειρησιακό περιβάλλον. Το βασικό ερώτημα δεν είναι πλέον αν κάθε μία από αυτές τις τοπικές προωθήσεις είναι από μόνη της αποφασιστική. Είναι αν η ταυτόχρονη πίεση σε διαφορετικούς άξονες περιορίζει σταδιακά τις επιλογές της ουκρανικής διοίκησης.
Αυτό αποτελεί και το σημαντικότερο σημείο διαφοροποίησης ανάμεσα στην τακτική και την επιχειρησιακή ανάλυση.
Σε τακτικό επίπεδο, μια κατάληψη θέσης, μια διείσδυση ή μια επιτυχημένη επίθεση αποτελούν μετρήσιμα γεγονότα. Σε επιχειρησιακό επίπεδο, όμως, η αξία τους εξαρτάται από το τι προκαλούν πέρα από το ίδιο το σημείο της μάχης. Εάν μια προώθηση υποχρεώνει τον αντίπαλο να μεταφέρει εφεδρείες, να αλλάξει διαδρομές ανεφοδιασμού ή να ενισχύσει έναν τομέα που προηγουμένως θεωρούσε σχετικά σταθερό, τότε η επίδρασή της είναι μεγαλύτερη από την έκταση που καταλαμβάνει στον χάρτη.
Αυτό ακριβώς φαίνεται να συμβαίνει σε διαφορετικούς βαθμούς στους ενεργούς άξονες της εβδομάδας.
Στο Ντόμπροπολιε, η πίεση δεν αφορά μόνο την ίδια την πόλη. Η επέκταση των μαχών προς τις πλευρικές κατευθύνσεις και η απειλή προς το Μπελοζέρσκογιε δημιουργούν την ανάγκη διατήρησης ουκρανικών δυνάμεων σε έναν συνεχώς διευρυνόμενο χώρο.
Στον βόρειο τομέα, η δραστηριότητα γύρω από το Χάρκοβο και τη Σούμι δημιουργεί διαφορετικού τύπου πίεση. Η ουκρανική διοίκηση πρέπει να διατηρεί δυνάμεις κοντά στα σύνορα και να αντιμετωπίζει την πιθανότητα περαιτέρω τοπικών επιχειρήσεων, ακόμη και όταν δεν υπάρχει άμεση απειλή για τις ίδιες τις μεγάλες πόλεις.
Στον Κουπιάνσκ, η συνεχιζόμενη πίεση πάνω στην πόλη και στις διαδρομές προς τον Όσκιλ απαιτεί διαρκή ουκρανική παρουσία και αντίδραση. Ακόμη και χωρίς αποφασιστική κατάληψη του κόμβου, η περιοχή παραμένει ένας ενεργός καταναλωτής εφεδρειών και μέσων.
Στη Ζαπορίζια, η δράση στον άξονα του Οριχίβ και οι παράλληλες μάχες προς Stepnogorsk, Plavni και Primorsk δημιουργούν ένα ακόμη μέτωπο στο οποίο η ουκρανική πλευρά δεν μπορεί να επιτρέψει ανεξέλεγκτη ρωσική προώθηση.
Μεμονωμένα, κανένα από αυτά τα στοιχεία δεν αρκεί για να αποδειχθεί στρατηγική κατάρρευση. Το άθροισμά τους όμως δημιουργεί ένα διαφορετικό πρόβλημα: πού πρέπει να συγκεντρωθούν οι εφεδρείες;
Αυτό είναι το σημείο όπου η γεωγραφία μετατρέπεται σε πρόβλημα διοίκησης.
Εάν η Ουκρανία συγκεντρώσει σημαντικό μέρος των διαθέσιμων ενισχύσεων σε έναν τομέα, μειώνει αναγκαστικά τη διαθεσιμότητα δυνάμεων σε άλλους. Εάν αντίθετα προσπαθήσει να διατηρήσει ισχυρή παρουσία παντού, υπάρχει κίνδυνος να μην διαθέτει επαρκή συγκέντρωση ισχύος σε κανένα σημείο για να πραγματοποιήσει αποφασιστική αντεπίθεση.
Η κατάσταση αυτή δεν σημαίνει ότι η ουκρανική πλευρά έχει ήδη χάσει την ικανότητα ελιγμού. Σημαίνει ότι η τιμή της ελευθερίας ελιγμού αυξάνεται.
Και εδώ η προηγούμενη ανάλυση για τα drones αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Η μεταφορά εφεδρειών σε ένα ενεργό μέτωπο δεν γίνεται μέσα σε κενό. Οι δρόμοι, οι περιοχές συγκέντρωσης και τα οχήματα βρίσκονται μέσα σε ένα περιβάλλον συνεχούς επιτήρησης και προσβολής. Επομένως, η μετακίνηση μιας μονάδας από έναν τομέα σε έναν άλλο δεν είναι μόνο ζήτημα απόστασης. Είναι και ζήτημα του κατά πόσο μπορεί να φτάσει στον προορισμό της με επαρκή μαχητική ισχύ.
Αυτό δημιουργεί έναν μηχανισμό συσσώρευσης.
Η τοπική πίεση απαιτεί εφεδρεία. Η εφεδρεία απαιτεί μετακίνηση. Η μετακίνηση απαιτεί ασφαλείς γραμμές επικοινωνίας. Οι γραμμές επικοινωνίας βρίσκονται υπό επιτήρηση και προσβολή. Συνεπώς, η αντιμετώπιση μιας τοπικής απειλής μπορεί να δημιουργεί νέα προβλήματα σε άλλους τομείς.
Δεν είναι απαραίτητο να υπάρχει ένα ενιαίο «σχέδιο περικύκλωσης ολόκληρου του μετώπου» για να λειτουργήσει αυτός ο μηχανισμός. Η επιχειρησιακή πίεση μπορεί να δημιουργηθεί μέσα από τη συσσώρευση ανεξάρτητων ή μερικώς συνδεδεμένων ενεργειών.
Αυτό είναι και το σημείο στο οποίο πρέπει να είμαστε προσεκτικοί με τη λέξη «πρωτοβουλία».
Η κατοχή της πρωτοβουλίας δεν σημαίνει ότι η μία πλευρά επιτίθεται παντού ή ότι ο αντίπαλος δεν μπορεί να αντεπιτεθεί. Σημαίνει ότι μια πλευρά έχει μεγαλύτερη δυνατότητα να επιλέγει πού και πότε θα δημιουργήσει την επόμενη κρίση, αναγκάζοντας τον αντίπαλο να αντιδράσει.
Με βάση την εικόνα της εβδομάδας, η ρωσική πλευρά φαίνεται να διατηρεί αυτό το πλεονέκτημα σε αρκετούς τομείς. Η ουκρανική πλευρά εξακολουθεί να πραγματοποιεί τοπικές αντεπιθέσεις, να διατηρεί αμυντικές γραμμές και να εμποδίζει τη μετατροπή κάθε ρωσικής διείσδυσης σε βαθύτερη προώθηση. Όμως η ανάγκη αντίδρασης σε πολλαπλά σημεία αποτελεί από μόνη της επιχειρησιακό βάρος.
Εδώ βρίσκεται και η ουσία της έννοιας Power ≠ Control.
Η Ρωσία μπορεί να διαθέτει τη στρατιωτική ισχύ για να πιέζει ταυτόχρονα περισσότερους τομείς χωρίς αυτό να σημαίνει ότι έχει πλήρη έλεγχο όλων αυτών των περιοχών. Από την άλλη πλευρά, η Ουκρανία μπορεί να εξακολουθεί να ελέγχει σημαντικές αμυντικές θέσεις χωρίς να διαθέτει την ίδια ελευθερία να συγκεντρώνει δυνάμεις εκεί όπου επιθυμεί.
Η πραγματική μεταβολή βρίσκεται επομένως ανάμεσα στα δύο.
Η στρατιωτική ισχύς αποκτά επιχειρησιακή αξία όταν μετατρέπεται σε περιορισμό των επιλογών του αντιπάλου.
Από αυτή την άποψη, η εβδομάδα 30 Σεπτεμβρίου έως 5 Οκτωβρίου δεν πρέπει να αξιολογηθεί με βάση την αναζήτηση ενός μοναδικού σημείου «κατάρρευσης». Η σημαντικότερη εξέλιξη είναι η συσσώρευση μικρότερων μεταβολών σε διαφορετικούς άξονες.
Εάν αυτή η διαδικασία συνεχιστεί, η επόμενη φάση της σύγκρουσης δεν θα κριθεί αποκλειστικά από το ποιος θα καταλάβει τον επόμενο οικισμό. Θα κριθεί από το ποια πλευρά μπορεί να διατηρήσει επαρκείς εφεδρείες, να μετακινεί δυνάμεις, να προστατεύει τις γραμμές επικοινωνίας της και να επιλέγει το σημείο στο οποίο θα συγκεντρώσει την ισχύ της.
Και αυτό μας οδηγεί από το επιχειρησιακό επίπεδο στο ευρύτερο στρατηγικό ερώτημα: τι σημαίνει αυτή η μορφή πολέμου για τη συνολική πορεία της σύγκρουσης και για ένα διεθνές σύστημα που γίνεται ολοένα περισσότερο πολυκεντρικό;
Από την επιχειρησιακή πίεση στη στρατηγική φθορά
Το επόμενο επίπεδο της ανάλυσης δεν είναι να προσθέσουμε έναν ακόμη άξονα στον χάρτη, αλλά να εξετάσουμε τι παράγει το άθροισμα των προηγούμενων εξελίξεων. Η εικόνα που διαμορφώνεται από το Ντόμπροπολιε, το βόρειο Χάρκοβο και τη Σούμι, τον Κουπιάνσκ και τη Ζαπορίζια δεν παραπέμπει σε μία ενιαία, αποφασιστική διάρρηξη. Παραπέμπει περισσότερο σε μια διαδικασία κατά την οποία η πίεση μεταφέρεται συνεχώς από έναν τομέα στον άλλο και υποχρεώνει την ουκρανική πλευρά να διατηρεί ενεργό ένα μεγάλο μέρος του μετώπου.
Αυτό είναι το σημείο όπου η τακτική φθορά μπορεί να μετατραπεί σε στρατηγική φθορά.
Η διαφορά είναι ουσιαστική. Τακτική φθορά σημαίνει απώλειες προσωπικού, οχημάτων, πυρομαχικών ή θέσεων σε έναν συγκεκριμένο τομέα. Στρατηγική φθορά σημαίνει ότι η δυνατότητα μιας πλευράς να συνεχίσει να διεξάγει τον πόλεμο με τους ίδιους όρους αρχίζει να περιορίζεται. Δεν αφορά μόνο τον αριθμό των απωλειών. Αφορά την ικανότητα αναπλήρωσης, εκπαίδευσης, μεταφοράς, συντήρησης και συγκέντρωσης ισχύος.
Στο σημερινό πεδίο μάχης, αυτή η διαδικασία συνδέεται άμεσα με την προηγούμενη ανάλυση για τις γραμμές επικοινωνίας. Μια μονάδα που διατηρεί αριθμητικά το προσωπικό της αλλά δυσκολεύεται να ανεφοδιαστεί ή να μετακινηθεί δεν διαθέτει την ίδια επιχειρησιακή αξία με μια μονάδα που μπορεί να κινηθεί ελεύθερα. Αντίστοιχα, μια αμυντική θέση μπορεί να παραμένει στον χάρτη, αλλά η πραγματική της αντοχή να μειώνεται εάν οι δρόμοι προς αυτήν βρίσκονται υπό συνεχή επιτήρηση και προσβολή.
Η έννοια της φθοράς επομένως πρέπει να αντιμετωπίζεται ως φθορά δυνατοτήτων και όχι μόνο ως φθορά ανθρώπινου δυναμικού.
Αυτό γίνεται ιδιαίτερα σημαντικό σε έναν πόλεμο μεγάλης διάρκειας. Όσο περισσότερο διαρκεί η σύγκρουση, τόσο περισσότερο αποκτούν σημασία οι δυνατότητες που βρίσκονται πίσω από την πρώτη γραμμή: παραγωγή και επισκευή εξοπλισμού, πυρομαχικά, drones, ηλεκτρονικός πόλεμος, μεταφορές, εκπαίδευση προσωπικού και ικανότητα δημιουργίας νέων εφεδρειών.
Εδώ η πολυαξονική πίεση αποκτά διαφορετική διάσταση.
Εάν η ουκρανική πλευρά υποχρεώνεται να διατηρεί σημαντικές δυνάμεις στο Ντόμπροπολιε, στον βόρειο τομέα, στον Κουπιάνσκ και στη Ζαπορίζια ταυτόχρονα, τότε η δυνατότητα συγκέντρωσης μιας μεγάλης δύναμης σε έναν συγκεκριμένο άξονα περιορίζεται. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν μπορεί να μεταφέρει εφεδρείες. Σημαίνει ότι κάθε τέτοια μεταφορά έχει κόστος, επειδή δημιουργεί κενό ή αυξάνει τον κίνδυνο σε κάποιον άλλο τομέα.
Η ίδια λογική λειτουργεί και αντίστροφα. Η Ρωσία δεν μπορεί να θεωρείται ότι διαθέτει απεριόριστους πόρους απλώς επειδή ασκεί πίεση σε πολλαπλά σημεία. Και η ρωσική πλευρά αντιμετωπίζει απώλειες, ανάγκες ανεφοδιασμού, φθορά εξοπλισμού και ανάγκη αναπλήρωσης προσωπικού. Γι' αυτό η σωστή ανάλυση δεν είναι «ποιος προχωρά περισσότερο», αλλά ποια πλευρά μετατρέπει αποτελεσματικότερα τους διαθέσιμους πόρους της σε διαρκή επιχειρησιακή πίεση.
Αυτό είναι κρίσιμο για να αποφευχθεί μια απλοϊκή ανάγνωση του πολέμου ως αγώνα κατάληψης εδάφους.
Το έδαφος έχει αξία επειδή παρέχει θέσεις, δρόμους, βάθος, πρόσβαση και δυνατότητα ανάπτυξης πυρών. Ένας οικισμός που καταλαμβάνεται αλλά δεν μπορεί να υποστηριχθεί δεν αποτελεί απαραίτητα σταθερό επιχειρησιακό κέρδος. Αντίστοιχα, ένας οικισμός που παραμένει υπό ουκρανικό έλεγχο αλλά βρίσκεται σε κατάσταση συνεχούς απομόνωσης μπορεί να έχει πολύ μικρότερη στρατιωτική αξία από ό,τι δείχνει ο χάρτης.
Γι' αυτό και η επιχειρησιακή ελευθερία είναι πιο χρήσιμο μέτρο από την απλή εδαφική κατοχή.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι ποιος μπορεί να αποφασίζει πού θα συγκεντρώσει δυνάμεις και ποιος αναγκάζεται συνεχώς να αντιδρά στις κινήσεις του αντιπάλου.
Εάν η μία πλευρά μπορεί να επιλέγει διαδοχικά διαφορετικά σημεία πίεσης, ενώ η άλλη πρέπει να μεταφέρει συνεχώς εφεδρείες για να τα αντιμετωπίσει, δημιουργείται μια ασυμμετρία. Δεν είναι ακόμη αποφασιστική από μόνη της, αλλά μπορεί να γίνει στρατηγικά σημαντική εάν διατηρηθεί στον χρόνο.
Αυτό φαίνεται να είναι το βασικό διακύβευμα της συγκεκριμένης εβδομάδας.
Οι ρωσικές τοπικές προωθήσεις δεν έχουν όλες την ίδια σημασία. Το Ντόμπροπολιε είναι διαφορετικό από τον Κουπιάνσκ, ο Κουπιάνσκ διαφορετικός από τη Σούμι και η Ζαπορίζια έχει διαφορετική επιχειρησιακή γεωγραφία. Όμως όλες εντάσσονται σε ένα περιβάλλον όπου η ουκρανική πλευρά καλείται να διατηρήσει περισσότερες ενεργές αμυντικές κατευθύνσεις.
Εάν αυτή η κατάσταση συνεχιστεί, το πρόβλημα για την Ουκρανία δεν θα είναι απλώς η απώλεια ενός ακόμη χωριού. Θα είναι η μείωση της δυνατότητας να επιλέγει πού θα δώσει τη μάχη με τους δικούς της όρους.
Αυτό είναι και το σημείο στο οποίο η στρατιωτική ισχύς μετατρέπεται σε γεωπολιτική ισχύ. Όχι επειδή η κατάληψη εδάφους από μόνη της αποφασίζει τον πόλεμο, αλλά επειδή η δυνατότητα να περιορίζεις τις επιλογές του αντιπάλου αυξάνει τη δική σου διαπραγματευτική και στρατηγική θέση.
Η εβδομάδα 30 Σεπτεμβρίου έως 5 Οκτωβρίου, επομένως, δεν προσφέρει ακόμη λόγο για διατυπώσεις περί τελικής κατάρρευσης της ουκρανικής άμυνας. Προσφέρει όμως αρκετές ενδείξεις για μια διαφορετική εξέλιξη: τη σταδιακή μετατροπή πολλών τοπικών πιέσεων σε ένα ευρύτερο πρόβλημα κατανομής ουκρανικών πόρων και εφεδρειών.
Και εδώ βρίσκεται η γέφυρα προς το επόμενο επίπεδο της ανάλυσης. Γιατί εάν ο πόλεμος εξελίσσεται σε σύγκρουση όχι μόνο για το έδαφος αλλά και για την ικανότητα διατήρησης στρατηγικής αυτονομίας, τότε η εικόνα του μετώπου δεν μπορεί πλέον να εξετάζεται απομονωμένη από τη μεταβολή της ίδιας της διεθνούς τάξης.
Ο πόλεμος μέσα σε έναν πολυκεντρικό κόσμο
Η στρατιωτική εικόνα του μετώπου δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από τη βαθύτερη μεταβολή του διεθνούς συστήματος. Η σύγκρουση Ρωσίας και Ουκρανίας εξελίσσεται σε ένα περιβάλλον όπου η παλαιότερη αντίληψη ενός διεθνούς συστήματος οργανωμένου γύρω από ένα κυρίαρχο κέντρο ισχύος υποχωρεί και αντικαθίσταται από μια πιο σύνθετη κατανομή ισχύος.
Το Valdai report για τις μεσαίες δυνάμεις χρησιμοποιεί την έννοια της πολυκεντρικότητας για να περιγράψει αυτή τη νέα πραγματικότητα: όχι ένα απλό δίπολο και όχι απαραίτητα ένα σύστημα όπου όλοι οι πόλοι έχουν ίση ισχύ, αλλά την ταυτόχρονη ύπαρξη διαφορετικών κέντρων ισχύος που λειτουργούν με διαφορετικές δυνατότητες και επιδιώξεις. Report_Middle Powers in a Polyc…
Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, η στρατηγική αυτονομία αποκτά μεγαλύτερη σημασία. Ένα κράτος δεν χρειάζεται να ενταχθεί πλήρως σε έναν μόνο πόλο για να εξασφαλίσει τα συμφέροντά του. Μπορεί να διατηρεί διαφορετικές σχέσεις σε στρατιωτικό, οικονομικό, ενεργειακό και διπλωματικό επίπεδο, επιλέγοντας κάθε φορά εκείνον τον εταίρο που εξυπηρετεί καλύτερα τη συγκεκριμένη ανάγκη. Το ίδιο report περιγράφει αυτή τη συμπεριφορά μέσα από την έννοια της πολυδιάστατης ή πολυδιανυσματικής πολιτικής. Report_Middle Powers in a Polyc…
Αυτό έχει άμεση σχέση με τον πόλεμο στην Ουκρανία.
Η στρατιωτική ισχύς της Ρωσίας δεν πρέπει να εξετάζεται μόνο ως εργαλείο κατάληψης εδαφών. Η δυνατότητα διατήρησης πίεσης σε πολλαπλούς άξονες, η ανάπτυξη εγχώριων δυνατοτήτων παραγωγής και η προσαρμογή σε έναν μακρόχρονο πόλεμο αποτελούν στοιχεία ευρύτερης στρατηγικής αυτονομίας.
Από την άλλη πλευρά, η ίδια η σύγκρουση έχει επιταχύνει την αναζήτηση μεγαλύτερου περιθωρίου ελιγμού από κράτη που δεν επιθυμούν να εγκλωβιστούν σε ένα νέο αυστηρό διπολικό σύστημα. Το Valdai report επισημαίνει ακριβώς αυτή τη μεταβολή, ιδιαίτερα μέσα από τη συμπεριφορά κρατών του Παγκόσμιου Νότου, τα οποία διατηρούν διαφορετικές σχέσεις με διαφορετικά κέντρα ισχύος ανάλογα με το συμφέρον τους. Report_Middle Powers in a Polyc…
Έτσι, ο πόλεμος στην Ουκρανία αποτελεί ταυτόχρονα στρατιωτική σύγκρουση και μέρος μιας ευρύτερης ανακατανομής ισχύος. Το μέτωπο παραμένει ο χώρος όπου αυτή η ανακατανομή αποκτά την πιο σκληρή και μετρήσιμη μορφή, αλλά οι συνέπειές της εκτείνονται πολύ πέρα από τη γραμμή επαφής.
Η σημασία της τρέχουσας ρωσικής πίεσης, επομένως, δεν βρίσκεται μόνο στο αν ένας συγκεκριμένος οικισμός αλλάζει χέρια. Βρίσκεται στο κατά πόσο η Ρωσία μπορεί να διατηρεί στρατιωτική πρωτοβουλία ενώ ταυτόχρονα ενισχύει την ικανότητά της να λειτουργεί μέσα σε ένα διεθνές περιβάλλον όπου η ισχύς κατανέμεται πλέον σε περισσότερα κέντρα.
Αυτό είναι το ευρύτερο πλαίσιο μέσα στο οποίο πρέπει να διαβαστεί και η εβδομάδα που εξετάζουμε: όχι ως ένα μεμονωμένο επεισόδιο του πολέμου, αλλά ως μέρος μιας μακρύτερης μετάβασης από την εποχή της μονοκεντρικής διεθνούς τάξης σε ένα περισσότερο πολυκεντρικό σύστημα.
Από την πολυκεντρικότητα στη γεωπολιτική αναδιάταξη
Η στρατιωτική εξέλιξη στο ουκρανικό μέτωπο αποκτά μεγαλύτερη σημασία όταν ενταχθεί στη γενικότερη μεταβολή της διεθνούς ισορροπίας. Η σύγκρουση δεν εξελίσσεται πλέον σε ένα περιβάλλον όπου οι στρατιωτικές, οικονομικές και διπλωματικές σχέσεις οργανώνονται αποκλειστικά γύρω από ένα κέντρο. Αντίθετα, διαμορφώνεται ένα σύστημα στο οποίο διαφορετικές δυνάμεις διαθέτουν διαφορετικού τύπου ισχύ και επιδιώκουν μεγαλύτερη στρατηγική αυτονομία.
Αυτό σημαίνει ότι η Ρωσία δεν χρειάζεται να συγκροτεί έναν ενιαίο «αντιδυτικό συνασπισμό» για να μεταβάλει τη θέση της στο διεθνές σύστημα. Η πολυκεντρική πραγματικότητα λειτουργεί διαφορετικά. Η Κίνα, η Ινδία, το Ιράν, η Τουρκία, οι χώρες του Κόλπου και άλλες δυνάμεις μπορούν να διατηρούν διαφορετικές σχέσεις με τη Μόσχα και τη Δύση, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι αποτελούν ένα ενιαίο πολιτικό ή στρατηγικό μπλοκ.
Ακριβώς αυτή η διαφοροποίηση αποτελεί βασικό στοιχείο της νέας πραγματικότητας. Το Valdai report επισημαίνει ότι η σύγχρονη πολυκεντρικότητα χαρακτηρίζεται από διαφοροποιημένα κέντρα ισχύος και αλληλοεπικαλυπτόμενες σχέσεις, ενώ η στρατηγική αυτονομία επιτρέπει στα κράτη να επιλέγουν διαφορετικούς εταίρους ανάλογα με τον τομέα στον οποίο επιδιώκουν όφελος. Report_Middle Powers in a Polyc…
Μέσα σε αυτή τη διαδικασία, η ουκρανική σύγκρουση λειτουργεί ως επιταχυντής. Η στρατιωτική αντιπαράθεση έχει αναγκάσει τη Ρωσία να αναπτύξει μεγαλύτερη αυτάρκεια σε κρίσιμους τομείς, ενώ παράλληλα έχει ενισχύσει τη σημασία των σχέσεών της με μη δυτικές οικονομίες και στρατηγικούς εταίρους.
Το κρίσιμο όμως είναι να μην αντιστραφεί η αιτιώδης σχέση. Δεν σημαίνει ότι κάθε κράτος του Παγκόσμιου Νότου κινείται προς τη Ρωσία ή ότι δημιουργείται ένας ενιαίος ευρασιατικός συνασπισμός. Σημαίνει ότι το περιθώριο στρατηγικών επιλογών αυξάνεται για περισσότερα κράτη, ενώ μειώνεται η αποτελεσματικότητα της παλιάς λογικής σύμφωνα με την οποία κάθε διεθνής κρίση πρέπει να ερμηνεύεται ως επιλογή ανάμεσα σε δύο στρατόπεδα.
Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για την κατανόηση της ρωσικής στρατηγικής. Η στρατιωτική ισχύς στο μέτωπο αποτελεί ένα από τα εργαλεία με τα οποία η Ρωσία επιδιώκει να διαμορφώσει ευνοϊκότερες συνθήκες για τη δική της στρατηγική αυτονομία. Δεν αποτελεί όμως το μοναδικό εργαλείο.
Η οικονομία, η ενέργεια, η αμυντική παραγωγή, οι σχέσεις με την Ασία και τον Παγκόσμιο Νότο και η δυνατότητα λειτουργίας έξω από τους παλαιότερους δυτικούς μηχανισμούς εξάρτησης αποτελούν εξίσου σημαντικές διαστάσεις.
Έτσι, η πραγματική γεωπολιτική σημασία του πολέμου βρίσκεται στο ότι εξελίσσεται παράλληλα με τη μετάβαση του διεθνούς συστήματος. Το αποτέλεσμα της σύγκρουσης δεν θα κριθεί μόνο από τη γραμμή του μετώπου, αλλά και από το ποια πλευρά θα έχει μεγαλύτερη δυνατότητα να διατηρήσει στρατηγική αυτονομία, παραγωγική αντοχή και ελευθερία επιλογών σε βάθος χρόνου.
Η εβδομάδα που εξετάσαμε αποκτά επομένως τη θέση της μέσα σε μια πολύ μεγαλύτερη διαδικασία. Οι τοπικές προωθήσεις στο Ντόμπροπολιε, η πίεση στο Χάρκοβο και τη Σούμι, ο Κουπιάνσκ και η Ζαπορίζια δεν αποτελούν από μόνες τους απόδειξη μιας τελικής στρατηγικής ανατροπής. Δείχνουν όμως πώς η στρατιωτική ισχύς χρησιμοποιείται για να δημιουργήσει σταδιακά νέες επιχειρησιακές και στρατηγικές δυνατότητες.
Και εδώ βρίσκεται η βαθύτερη σύνδεση με την έννοια της πολυκεντρικότητας: σε έναν κόσμο πολλών κέντρων ισχύος, η αποφασιστική δύναμη δεν είναι μόνο η ικανότητα επιβολής, αλλά και η ικανότητα να διατηρείς επιλογές όταν το διεθνές σύστημα μεταβάλλεται.
Αυτό είναι το σημείο στο οποίο μπορούμε πλέον να περάσουμε στη συνολική ευρασιατική σύνθεση της εβδομάδας, πριν από το τελικό συμπέρασμα.
Η ευρασιατική διάσταση: από τον πόλεμο της φθοράς στη μεταβολή της ισορροπίας
Η εβδομάδα που εξετάσαμε δεν επιτρέπει ακόμη την εξαγωγή συμπεράσματος για μια αποφασιστική στρατηγική ανατροπή στο ουκρανικό μέτωπο. Επιτρέπει όμως να εντοπιστεί μια βαθύτερη τάση: η στρατιωτική σύγκρουση εξελίσσεται όλο και περισσότερο ως αγώνας για αντοχή, βάθος και στρατηγική αυτονομία.
Η ρωσική προσέγγιση δεν μπορεί να αποτιμηθεί μόνο με βάση την ταχύτητα των εδαφικών προωθήσεων. Η διατήρηση πίεσης σε πολλαπλούς άξονες, η ανάπτυξη εγχώριων στρατιωτικών δυνατοτήτων και η ικανότητα συνέχισης του πολέμου σε βάθος χρόνου αποκτούν μεγαλύτερη σημασία όσο παρατείνεται η σύγκρουση.
Από ευρασιατική σκοπιά, το ουσιαστικό ζήτημα είναι επομένως η σχέση ανάμεσα στη στρατιωτική ισχύ και τη γεωπολιτική αυτονομία. Ένα κράτος που μπορεί να διατηρεί τη στρατιωτική του προσπάθεια, να αναπληρώνει τις απώλειές του, να προσαρμόζει την παραγωγή του και να διατηρεί σχέσεις με διαφορετικά κέντρα ισχύος διαθέτει μεγαλύτερο περιθώριο στρατηγικών επιλογών.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η Ρωσία βρίσκεται έξω από τους περιορισμούς ενός μακροχρόνιου πολέμου. Ούτε σημαίνει ότι κάθε ρωσική προώθηση μεταφράζεται αυτόματα σε στρατηγικό κέρδος. Η πραγματική αξιολόγηση θα εξαρτηθεί από το αν οι τοπικές επιτυχίες μπορούν να μετατραπούν σε σταθερό επιχειρησιακό πλεονέκτημα και, στη συνέχεια, σε ευρύτερη στρατηγική θέση.
Εδώ βρίσκεται και η σημασία της πολυκεντρικής διεθνούς τάξης. Το Valdai report υπογραμμίζει ότι η σύγχρονη διεθνής πραγματικότητα χαρακτηρίζεται από περισσότερα και διαφοροποιημένα κέντρα ισχύος, με κράτη να επιδιώκουν μεγαλύτερη αυτονομία και να αναπτύσσουν διαφορετικές σχέσεις ανάλογα με τα συμφέροντά τους. Report_Middle Powers in a Polyc…
Η εξέλιξη αυτή περιορίζει την παλαιότερη αντίληψη ενός κόσμου όπου η ισχύς οργανώνεται αποκλειστικά γύρω από έναν κεντρικό πόλο. Η Ρωσία, η Κίνα, η Ινδία, το Ιράν, η Τουρκία και οι σημαντικές δυνάμεις του Παγκόσμιου Νότου δεν αποτελούν ένα ενιαίο στρατόπεδο. Αποτελούν όμως μέρος ενός συστήματος όπου περισσότερα κράτη διαθέτουν πλέον μεγαλύτερη δυνατότητα να επιλέγουν, να εξισορροπούν και να διαφοροποιούν τις σχέσεις τους.
Αυτό είναι το βαθύτερο γεωπολιτικό πλαίσιο μέσα στο οποίο πρέπει να διαβαστεί και ο πόλεμος στην Ουκρανία.
Η σύγκρουση δεν αφορά πλέον μόνο το ποια γραμμή θα βρίσκεται πού στον χάρτη. Αφορά και το ποια μορφή διεθνούς συστήματος θα παγιωθεί μετά τον πόλεμο. Εάν η στρατιωτική ισχύς μετατραπεί σε διαρκή στρατηγική αυτονομία, τότε οι συνέπειες θα υπερβούν κατά πολύ τα σύνορα της Ουκρανίας.
Γι' αυτό η πιο ουσιαστική μέτρηση της τρέχουσας φάσης δεν είναι ούτε ο αριθμός των οικισμών που άλλαξαν χέρια ούτε μία μεμονωμένη γραμμή στον χάρτη. Είναι το εάν η συσσώρευση στρατιωτικής πίεσης δημιουργεί νέες και διαρκείς επιλογές για τη μία πλευρά, ενώ περιορίζει αντίστοιχα τις επιλογές της άλλης.
Αυτό είναι το πραγματικό περιεχόμενο της έννοιας Power ≠ Control.
Η ισχύς αποκτά γεωπολιτική σημασία όταν μετατρέπεται σε έλεγχο των επιλογών. Και ο έλεγχος των επιλογών είναι αυτός που, σε έναν πολυκεντρικό κόσμο, καθορίζει τελικά το περιθώριο στρατηγικής αυτονομίας κάθε πόλου.
Η εβδομάδα 30 Σεπτεμβρίου έως 5 Οκτωβρίου δείχνει ότι αυτή η διαδικασία βρίσκεται σε εξέλιξη. Δεν έχει ολοκληρωθεί. Αλλά η κατεύθυνση της σύγκρουσης γίνεται ολοένα περισσότερο ζήτημα στρατηγικού βάθους και αντοχής, και λιγότερο ζήτημα μιας απλής γραμμής πάνω στον χάρτη.
Η πραγματική μεταβολή της εβδομάδας
Η εβδομάδα από τις 30 Σεπτεμβρίου έως τις 5 Οκτωβρίου δεν χαρακτηρίζεται από μία μοναδική εξέλιξη που να επιτρέπει την περιγραφή μιας αποφασιστικής διάρρηξης του ουκρανικού μετώπου. Η σημαντικότερη μεταβολή βρίσκεται στη συσσώρευση της πίεσης.
Στο Ντόμπροπολιε, η ρωσική πίεση συνδέεται πλέον με ευρύτερη προσπάθεια περιορισμού των ουκρανικών δυνατοτήτων κίνησης και ενίσχυσης. Στον βόρειο τομέα, οι εξελίξεις στο Χάρκοβο και τη Σούμι διευρύνουν τη ζώνη στην οποία η ουκρανική διοίκηση χρειάζεται να διατηρεί δυνάμεις και εφεδρείες. Στο Κουπιάνσκ, η πίεση συνεχίζεται χωρίς να έχει ακόμη μετατραπεί σε αποφασιστική αλλαγή του ελέγχου της πόλης. Στη Ζαπορίζια, ο άξονας του Οριχίβ παραμένει ενεργός και υποχρεώνει την ουκρανική πλευρά να διατηρεί σημαντικές δυνάμεις σε έναν ακόμη τομέα.
Το κοινό στοιχείο όλων αυτών δεν είναι η κατάληψη εδάφους ως αυτοσκοπός. Είναι η μείωση της επιχειρησιακής ελευθερίας του αντιπάλου.
Αυτό είναι και το βασικό συμπέρασμα της εβδομάδας. Η ρωσική στρατιωτική ισχύς δεν έχει ακόμη μετατραπεί σε μία ενιαία στρατηγική διάρρηξη του ουκρανικού μετώπου. Έχει όμως τη δυνατότητα να δημιουργεί ταυτόχρονα πολλαπλές κρίσεις, να επιβάλλει μετακινήσεις εφεδρειών και να αυξάνει το κόστος διατήρησης της άμυνας.
Το επόμενο κρίσιμο στάδιο θα είναι εάν αυτές οι τοπικές πιέσεις μπορέσουν να συνδεθούν μεταξύ τους σε σταθερό επιχειρησιακό αποτέλεσμα. Εκεί θα κριθεί αν η σημερινή φθορά παραμένει συσσωρευμένη τακτική πίεση ή μετατρέπεται σε στρατηγική μεταβολή.
Σε ένα διεθνές σύστημα που γίνεται περισσότερο πολυκεντρικό, η σημασία αυτής της εξέλιξης ξεπερνά το ίδιο το ουκρανικό μέτωπο. Η στρατιωτική ισχύς, η παραγωγική αντοχή, οι εφεδρείες και η ικανότητα διατήρησης στρατηγικών επιλογών αποτελούν πλέον αλληλένδετες διαστάσεις της ισχύος.
Η εβδομάδα επομένως δεν έδειξε ακόμη την τελική έκβαση του πολέμου. Έδειξε όμως κάτι πιο συγκεκριμένο: η μάχη μετακινείται σταδιακά από την απλή κατοχή εδάφους προς τον έλεγχο των δυνατοτήτων και των επιλογών του αντιπάλου. Και εκεί θα κριθεί η επόμενη φάση της σύγκρουσης.
Φίλιππος Μπουράτογλου - Ιστορικός ερευνητής - Εκπαιδευτής πολεμικών τεχνών